شرح الکافی

● شرح الکافی = شرح اصول الکافی / شرح حدیث / عربی š.-u kāfī = š.-u uṣūl-id kāfī مازندرانی، محمد صالح بن احمد، - 1081 ؟ قمری māzandarānī, mohammad sāleh ebn-e ahmad (- 1671) وابسته به: الکافی؛ کلینی، محمد بن یعقوب (-329) تاریخ تألیف: پنج‌شنبه 10 رمضان 1064ق این شرح از شروح خوب اصول کافی است و مؤلف کتاب عقل و علم و جهل و توحید را به طریق شرح مزجی تألیف نموده ولی پس از آن سایر کتب اصول را برای اختصار به طریق حاشیه شرح کرده‌اند بدین نحو که عبارات اخبار این کتب را هر کدام محتاج شرح دیده‌اند تحت عنوان «قوله» نقل و پس از آن در تحت عنوان «اقول» مقصود از آن کلام را با عباراتی کافی و وافی به مقصود بیان فرموده و در بسیاری از موارد بر شرح آخوند ملاصدرا اعتراض و اشکال وارد کرده است. صاحب کشف الحجب (ص 347) شرح کتاب زکات و صوم و خمس کافی را گذشته از کتب اصول و روضه آن به ایشان نسبت داده ولی صاحب روضات (در ص 331) از نوه دختری این مؤلف محترم آقا محمدباقر بهبهانی در رساله «اجتهاد واخبار» چنین نقل نموده است: «از پدرم شنیدم که جد من پس از انجام شرح اصول کافی می‌خواستند شروع به شرح به فروع آن نمایند، بعضی به ایشان گفتند شاید شما مجتهد نباشید بنابراین چگونه فروع را شرح می‌کنید، ایشان احتیاط کرده و از شرح آن صرف نظر کردند و هر کس شرح اصول ایشان را مطالعه کند علو مقام و مرتبه علمی ایشان را خواهد دانست که به منتهی درجه کمال بوده و در صغر سن معالم الاصول را شرح کرده و نیز هر کس این شرح را مشاهده نماید مهارت ایشان را در قواعد مجتهدین در آن سن خواهد دانست انتهی». خود مؤلف در ابتدای شرح کتاب روضه کافی مرقوم داشته‌اند که پس از شرح اصول کافی می‌خواستم شروع به شرح فروع آن نمایم بعضی از دوستان تذکر دادند که شرح روضه آن مقدم است لذا برای اطاعت ایشان شروع به شرح این کتاب روضه نمودم. به این مؤلف محترم صاحب امل الامل که با ایشان معاصرند شرح فقیه و شرح معالم و حاشیه شرح لمعه و شرح اصول کافی را نسبت داده است (64/2) چنان که در ص 43 اخبار فهرست رضویه (ع) نوشته شده: «حاجی نوری ره در خاتمه مستدرک الوسائل چنین مرقوم فرموده‌اند که امیر معاصر سید سند و عالم کامل معتمد میرحامد حسین لکنهوی به من نوشته‌اند که من به مجلدی از شرح ملاصالح بر فروع کافی مطلع شدم و ملاحظه نمودم بنابراین باید مجلدات شرح فروع کافی ملاصالح مفقود الاثر شده باشد. انتهی». (ابن یوسف) وی شرح کتاب اصول و روضه را به پایان برده و از فروع تنها زکات و صوم و خمس را نگاشته است و بقیه فروع را فرزندش ملا هادی مازندرانی شرح نموده است. تاریخ فراغت از شرح کتاب العقل و فضل العلم در 14 صفر 1063ق و شرح کتاب توحید را در روز پنج‌شنبه 10 رمضان 1064ق و شرح کتاب طهارت و جنائز فروع کافی را درروز پنج‌شنبه 11 ربیع الاول 1096ق ساخته است. آغاز: بسمله نحمدک یا مروح عقول العارفین بمظاهر کمالک لیلا و نهارا و نشکرک ... کتاب التوحید: بسمله کتاب التوحید، یبین فیه وجود الصانع و وحدته و صفاته الذاتیة و الفعلية و ساير ما يصح له و يمتنع عليه باب حدوث العالم. المراد بالعالم ماسوی کتاب الحجة: يا عالم السرائر و الدقايق و يا ملهم الحقايق علی الضماير لك الحمد على ما اعطيتنا من دقائق الاسرار ولك الشكر علی ما الهمتنا من حقايق الاخبار ... کتاب الایمان و الکفر: بسمله قوله کتاب الایمان و الکفر قدم الایمان لانه الاصل و الاهم و المقصود او لانه وجودی و الکفر عدمی کما قيل کتاب الدعاء: بسمله كتاب الدعا الدعا بالضم و المد الرغبه الى الله تعالى و منه دعوت الثانی ما يتعلق بطلب خير الدنيا و رفع مكارهها الثالث ما يتعلق بطلب خير الاخرة و التوفيق لخيراتها و الرابع ما يتعلق بالاثنين الروضة: الحمدلله رب العالمين ... اما بعد فيقول ... امن بعد ما فرغت من شرح اصول الكاف واردت الشروع في الروع بالترجيح مع كمال الاحتياط سأنى بعض اكابر الافاضل ... ان اشرح كتاب الروضة قبله ... الروضة هى فى اللغه البستان انجام: و هو المهدى المنتظر الموجود عندنا و بوجوده قامت الدنيا و هم يقولون انه سيوجد فى آخر الزمان. تم الكتاب الروضة من الكافى و هو آخره و الحمدلله رب العالمين و صلى الله على محمد و آله اجمعين. چاپ: تهران، اسلامیه، در 12 جلد با تصحیح علی اکبر غفاری و مقدمه علامه مرحوم حاج میرزا ابوالحسن شعرانی به چاپ رسید. [الذريعة 27/14و 97/13؛ ريحانة الادب 147/5؛ دنا 978/6- 986 (250 نسخه)]