شرح سی فصل

● شرح سی فصل / هیئت / فارسی š.-e sī fasl طبری، بدرالدین، ق9قمری tabarī, badr-od-dīn (- 15c) وابسته به: المختصر فی معرفة التقاویم = ثلاثون فصل = سی فصل = مختصر در معرفت تقویم؛ نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (597-672) تاریخ تألیف: 18 ربیع الاول 824ق متن کتاب رساله‌ای است از خواجه نصیرالدین طوسی در معرفت تقویم که چون در سی فصل نوشته شده به سی فصل معروف است و رایج‌ترین کتاب فارسی در این فن است. شارح به زمان خود اشاره نمی‌کند و ظاهراً در قرن نهم می‌زیسته است و در این شرح نخست عین عبارات متن را نقل می‌کند و سپس به شرح آنها می‌پردازد. (سعید نفیسی) مدرس رضوی در شرح آثار خواجه، سرآغازی برای این رساله آورده که با سرآغاز نسخه‌های موجود تفاوت دارد و ظاهراً از نسخه ملک است و آن این است: آغاز: «شکر و ستایش مر خدای را که هر دو جهان بیافرید و آفتاب و مهتاب در آسمان جاری کرد». این سرآغاز در نسخه‌های دیگر ایران دیده نشد. آغاز: حمد نامعدود و مدح نامحدود حضرت واجب الوجود قدیمی را که عقل کل قدمش قدمی فرابیش ننهد قدیری که بدست قدرت انواع اشخاص منیر از قالب تصویر بر آورد مقدری که هزار مهره بلور در دوازده برج این گنبد گردان گردان کرد ... و بعد چنین گوید محرر این سطور بدر الطبری وفقه الله لما يحب و يرضاه ... انجام: ما درین مختصر بدین قدر اختصار کنیم اگر زیادت ازین خواهند با کتب این علم رجوع کنند و الله اعلم بباید دانست که هر یک از کواکب و خانه منسوب اند بکاری و چون خواهند که اختیار کنند از برای هر کاری میباید که آن کواکب و خانه که بآن کار منسوبست نیک حال باشند و قمر در برجی باشد که مناسب آن کار باشد ... چنانک جامه نو بریدن و پوشیدن چون از برای زینت است ناچار قمر در برجی غیر ثابت باید که باشد و متصل زهره که کوکب زینت است. و مجموع را بدین قیاس باید کرد و از برای مثال مصنف نه مهم آورد و بحق اینجا قطع کردیم. تمت الکتاب بعون الملک الوهاب ... چاپ: در سال 1293 و 1301 چاپ سنگی شده [دنا 771/6 (10 نسخه)؛ نسخه‌های منزوی 319؛ الذریعة 311/13؛ شرح آثار خواجه، مدرس رضوی، چاپ جدید، ص 393؛ فهرستواره منزوی 2975/4]