شرح الزوراء

● شرح الزوراء = حاشیة الزوراء = الحوراء فی شرح الزوراء / فلسفه / عربی š.-uz-zowrā’ = ḥāšīyat-uz-zowrā’ = al-ḥowrā’ fī š.-iz-zowrā’ دوانی، محمد بن اسعد، 830 - 908 ؟ قمری davvānī, moḥammad ebn-e as‘ad (1427 - 1503) وابسته به: الزوراء = تنبیه الراقدین؛ دوانی، محمد بن اسعد (908-830) به خواهش: شرف الدین حسن فتال تاریخ تألیف: ربیع الثانی 884ق؛ محل تألیف: نجف اشرف دوانی بر «زوراء» خویش دو شرح نگاشته است. اولی گزارشی است بر بیشتر آن کتاب و در دیباچه می‌گوید: «چون دیدم «زوراء» دشوار بود به‌درخواست یکی از دانشجویان درست کار آن را گزارشی کوتاه نوشتم و در آینده گسترده‌تر از این خواهم نوشت. در این گزارش مانند متن آنچه را که تازه دریافتم آوردم». آنگاه درباره «زوراء» می‌گوید: «در کرایه (زوراء) در پیرامون بغداد امیر مؤمنان علی (ع) را دیدم که به من با روی گشاده می‌نگریست و مهر می‌ورزید و همین مرا واداشت که به نام او نامه‌ها بنگارم و گاهی که به آستان او روم و خاک درش را ببوسم آن را برخوانم نمی‌دانستم چه بنویسم گفتم خوب است درباره دانایی بنگارم چه پیامبر درباره او «انا مدينة العلم و على بابها» گفته است. گاهی چیزهای دیگر می‌اندیشیدم تا اینکه به آستان‌بوسی او رفتم و برگشتم یاری هوشمند نیکخوی خوشنام که «حکمة الاشراق» سهروردی نزدم می‌خواند و آنچه خود در می‌یافتم هنگام گفتگو بدو می‌آموختم از من درخواست که آنها را در نامه‌ای گرد آوردم. این بود که این نامه را نگاشتم و آن سخنان را در آن گنجاندم در آغاز نمی‌دانستم چه می‌نویسم به پایان که رسید دریافتم همان است که خواسته‌ام به نام علی سازم و باورم شد که این نامه به کمک شهر دانش و کشتی بخشش که بر دریای فرزانگی نهاده شده است گرد آمده و به نام «زوراء» که همان «دجله» باشد نامیدم تا برسانم که آن نشانی است از دیدار آستان پاکان». دوانی بندهایی از آن کتاب را آورده گزارش داد و شرح همه آن نیست. این گزارش را دوانی در پایان ربیع دوم سال 884ق [تاریخ‌های دیگری نیز برایش ثبت شده و البته تاریخ نسخه‌ها نیز باید توجه شود] دوازده سال پس از زوراء به انجام رساند. (دانش پژوه). این جز «حاشیه»ای می‌باشد که خود دوانی بر «خطبه» همین «الزوراء» نگاشته است. آغاز: بسمله اما بعد الحمد لوليه و الصلواة على نبيه فانی لما فرغت من تهذيب الرسالة الموسومة بالزوراء المشتملة على زبد من الحقايق و نبذ من الدقايق و هی من خصايص الزمان اذ قد احتوت على اسرار لم يكن مكشوفة القناع الى الآن ... التمس منی بعض الصادقين فی الطلب المتحلين بدقايق حسن الادب ممن حمدت سيرته و زكت سريرته و ذكت بصيرته ... ان اكتب عليها حواشى يرفع عنها الغواشی فاجبت الى مسؤله مراعاة الى مأموله و اكتفيت بالقدر الضرورى فی تفهيم ما فيها و ما اقدمت الا على سبيل الندرة ... فاول ما اقول: ان لهذه الرسالة شأنا و هو انی رايت فی ظاهر دار السلام ... انجام: اعذنا الله و سائر المسلمين من الضلال و الزلل و وفقنا لما يعيننا من العقد و القول و العمل و له الحمد حمد يوافى عتيد نعمه و یکافی مزید فضله و کرمه و الصلاة و السلام على سيدنا محمد و آله و اصحابه و تابعيه و احبائه ابدا دائما چاپ: ضمن سبع رسائل، مرکز نشر میراث مکتوب، تهران، 1381، تحقیق دکتر سید احمد تویسرکانی؛ چاپخانه تصویر افکار استانبول، 1286ق، به همراه رساله زوراء [دنا 754/6-757 (89 نسخه)؛ الذریعة 303/13-304 و 63/12؛ کشف الظنون: 425/1: زوراء؛ ريحانة الادب 232/2؛ معجم المطبوعات 892/1؛ کتاب شناسی مکتب فلسفی شیراز 53-55] شرح و حواشی: 1- تتمة شرح الزوراء؛ دوانی، محمد بن اسعد (830-908) 2- حاشية شرح الزوراء؛ لاری، کمال بن محمد (-10)