شرح الحكمة العرشية

● شرح الحكمة العرشية = شرح العرشية / فلسفه / عربی š.-ul-ḥikmat-il-‘aršīyya = š.-ul-‘aršīyya واحدالعین، اسماعیل بن محمد سمیع، - 1277 ؟ قمری vahed-ol-‘eyn, esmā‘īl ebn-e mohammad samī‘ (- 1861) وابسته به: الحكمة العرشية = عرشية؛ صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (979- 1050) شرح مزجی است بر رساله «الحکمة العرشیة» ملا صدرا در مبداء و معاد. در این شرح سعی شده تا ضمن تبیین مراد و منظور الفاظ و عبارات و اصطلاحات ملاصدرا، به ایرادت شیخ احمد احسائی در شرح ایشان بر «الحکمة العرشیة» پاسخ داده شود. مؤلف از شاگردان ملا علی نوری فیلسوف و دانشمند است، برای پاسخ به خرده‌گیری‌های احسایی بر صدرالمتالهین در الحکمة العرشیه، خود بر عرشیه شرحی نگاشته و در دیباچه آن می‌گوید: «شیخ احسایی مطالب صدرالمتالهین را به درستی درک نکرد و از این رو شرحی نگاشت که در حقیقت جرح است نه شرح». مولی اسماعیل این شرح را در زندگی احسایی نوشته و همه جا از او چنین یاد می‌کند: «قال الشیخ سلمه الله». وی خود حاشیه‌هایی نیز بر این شرح خود نوشته که در کنار برخی از نسخه‌ها دیده می‌شود. آغاز: الحمدلله الذی خلقنا بقدرته ثم هدانا الی سبیل معرفته فارانا فی مرایا الافاق و مجالی الانفس ... فیقول اقل الخليفة جرما و اکثر هم جرما العبد الذلیل ... انجام: علی جمیع الممكنات لانه اذا كان علمه بالاشیاء وعین وجود الاشیاء او كان علمه بالمعلول الاول عين وجوده ولم يراه بالصورة الحاصلة فی المعلول الاول ... بما سواه تعالى عن ذلك علواً كبيراً چاپ: مشار عربی، صص 160-161؛ طهران، سنگی، 1319ق، رحلی، 63ص (صص30-64 هامش و صص 93-120 متن و هامش)، ذیل اسرار الایات؛ ایران، تهران، 1315 قمری، با تصحیح و مقابله شیخ محمد باقر قوچانی، سنگی، رقعی، 101ص، به سعی و اهتمام حاج شیخ احمد شیرازی، (صص110-210) در هامش و متن (از ص204) در حایشه کتاب مشاعر [الذريعة 368/13؛ طبقات اعلام الشيعه ج ص 141؛ یادنامه ملاصدرا ص 110-111؛ کتابشناسی جامع ملاصدرا ص 250]