نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

شرح التوحيد للصدوق

š.-ut tawḥīd li-ṣ ṣadūq
87 نسخه ثبت‌شده از قرن 11 تا 14 هـ.ق
دارای نسخه اصل (دستخط مؤلف)
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/38565
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #38565
تاریخ و سده تألیف: 1099 هـ.ق
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 19، ص 325 تا 332
زبان و قالب: عربی
عناوین دیگر و هم‌تراز:
شرح توحيد الصدوق (š.-u tawḥīd-iṣ ṣadūq) شرح كتاب التوحيد (š.-u k.-it tawḥīd)
اثر مرتبط / وابسته به: التوحيد = توحيد صدوق = التوحيد و نفی التشبيه و الجبر؛ شیخ صدوق، محمد بن علی (311-381)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

شرحی است مبسوط، فلسفی، عرفانی و تحقیقی بر توحید شیخ صدوق که در چهار جزء تنظیم و هر جزء مشتمل بر چند «باب» به شرح ذیل می‌باشد: 1. از ابتدای کتاب تا انتهای «اسرار الامر بالمعروف و النهى عن المنكر»؛ 2. از باب سوم «فی معنی الواحد و التوحيد و الموحد» تا باب بیست و پنجم در معنی كريمه «و نفخت فيه من روحی»؛ 3. از باب «نفی المكان و الزمان و السكون» تا باب «فی أنه عزوجل لايعرف الابه»؛ به علت عدم دسترسی به جزء4 از وضع آن بی‌خبریم. نویسنده می‌گوید کتاب توحید شیخ صدوق ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی را چون خواندم و بر بعضی از اسرار آن آگهی یافتم بر آن شدم که به شرح آن پردازم و احادیث آن را توضیح دهم تا همگان را بهره دهد پس به شرح توحید صدوق می‌پردازم. مؤلف در این شرح بحث‌های رجالی نیز مطرح کرده و اقوال عارفان همچون ابن عربی و قونوی را آورده است. سند احادیث را حذف و متن را با عناوین «الشرح» گزارش کرده است.
آغاز اثر
« جلد 1: بسمله. سبحانک و حنانیک یا سبوح یا قدوس ... و بعد فهذا علق مضنون الا عن عبادالله ... هذا اصول اصول الدين ... اسداه ... محمد بن محمد مفید المدعو بسعيد الشريف القمى اوقات مطالعة كتاب التوحيد لشيخنا صدوق. »
سوابق و چاپ‌های اثر
تهران، مؤسسه چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تصحیح دکتر نجفقلی حبیبی، 3 جلد، 1415 – 1419ق، 877 + 919+ 711 ص، به ضمیمه تعلیقات ملا علی نوری بر این شرح
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
الذريعة 153/13 و 479/4 و 482

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● شرح التوحيد للصدوق = شرح توحيد الصدوق = شرح كتاب التوحيد / کلام و اعتقادات، شرح حدیث / عربی š.-ut tawḥīd li-ṣ ṣadūq = š.-u tawḥīd-iṣ ṣadūq = š.-u k.-it tawḥīd قاضی سعید قمی، محمد سعید بن محمد مفید، 1049 - 1103 ؟ قمری qāzī sa‘īd-e qomī, mohammad sa‘īd ebn-e mohammad mofīd (1640 - 1692) وابسته به: التوحيد = توحيد صدوق = التوحيد و نفی التشبيه و الجبر؛ شیخ صدوق، محمد بن علی (311-381) تاریخ تألیف: چهارشنبه 5 محرم 1099ق شرحی است مبسوط، فلسفی، عرفانی و تحقیقی بر توحید شیخ صدوق که در چهار جزء تنظیم و هر جزء مشتمل بر چند «باب» به شرح ذیل می‌باشد: 1. از ابتدای کتاب تا انتهای «اسرار الامر بالمعروف و النهى عن المنكر»؛ 2. از باب سوم «فی معنی الواحد و التوحيد و الموحد» تا باب بیست و پنجم در معنی كريمه «و نفخت فيه من روحی»؛ 3. از باب «نفی المكان و الزمان و السكون» تا باب «فی أنه عزوجل لايعرف الابه»؛ به علت عدم دسترسی به جزء4 از وضع آن بی‌خبریم. نویسنده می‌گوید کتاب توحید شیخ صدوق ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی را چون خواندم و بر بعضی از اسرار آن آگهی یافتم بر آن شدم که به شرح آن پردازم و احادیث آن را توضیح دهم تا همگان را بهره دهد پس به شرح توحید صدوق می‌پردازم. مؤلف در این شرح بحث‌های رجالی نیز مطرح کرده و اقوال عارفان همچون ابن عربی و قونوی را آورده است. سند احادیث را حذف و متن را با عناوین «الشرح» گزارش کرده است. آغاز: جلد 1: بسمله. سبحانک و حنانیک یا سبوح یا قدوس ... و بعد فهذا علق مضنون الا عن عبادالله ... هذا اصول اصول الدين ... اسداه ... محمد بن محمد مفید المدعو بسعيد الشريف القمى اوقات مطالعة كتاب التوحيد لشيخنا صدوق. جلد 2: الحمد لله على عباده الذين اصطفى خصوصا محمد المصطفى و آله الاصفياء ... چاپ: تهران، مؤسسه چاپ و نشر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تصحیح دکتر نجفقلی حبیبی، 3 جلد، 1415 – 1419ق، 877 + 919+ 711 ص، به ضمیمه تعلیقات ملا علی نوری بر این شرح [الذريعة 153/13 و 479/4 و 482]

نسخه‌های خطی این اثر

87 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
31
دائرة المعارف
تهران
1171 زین العابدین بن محمد جعفر هفتم دهه سوم شعبان 1291ق نسخ 168 شناسنامه ←
32
مجلس
تهران
4495 سید کاظم طباطبائی 16 شوال 1283ق، و دوشنبه 2 ذیحجه 1273 نسخ 434 شناسنامه ←
33
مجلس
تهران
1436ط بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 527 شناسنامه ←
34
مرعشی
قم
5723/2 حسین ابن محمد تقی طسوجی یک‌شنبه 20 رمضان 1280ق نستعلیق 125 شناسنامه ←
35
مجلس
تهران
5951/4 محمد عبدالصمد نجومی 1280ق نستعلیق 251 شناسنامه ←
36
مجلس
تهران
8529 محمود قمری 1270ق، به امر مؤتمن السلطان مملکت خراسان سام خان نسخ 255 شناسنامه ←
37
ملک
تهران
1483 عبدالمطلب شیرازی 1270ق، برای ناصرالدین شاه نسخ 152 شناسنامه ←
38
الهیات
تهران
96 بی‌کاتب 1265ق نستعلیق 174 شناسنامه ←
39
مرکز احیاء
قم
3391 بی‌کاتب محرم 1258ق نسخ 268 شناسنامه ←
40
امام جمعه
زنجان
5مجموعه بدون شماره فتح علی بن ملک محمد 2 رجب 1254ق - - شناسنامه ←
41
ملک
تهران
1457/1 محمد کاظم موسوی 1249ق - - شناسنامه ←
42
ملک
تهران
1457/1 محمد کاظم موسوی 1249ق نستعلیق، نسخ - شناسنامه ←
43
نمازی
خوی
87 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ - شناسنامه ←
44
عمومی
مراغه
149 محمد جعفر بن کربلایی چهارشنبه 15 محرم 1241ق نسخ 361 شناسنامه ←
45
دانشگاه
اصفهان
358 بی‌کاتب شعبان 1241ق نسخ - شناسنامه ←
46
دائرة المعارف
تهران
1712-عکسی بی‌کاتب سه‌شنبه 11 صفر 1240ق نسخ 339 شناسنامه ←
47
دانشگاه
اصفهان
228 بی‌کاتب 15 رمضان 1240ق نسخ 280 شناسنامه ←
48
رضوی
مشهد
1110 نامشخص - - - شناسنامه ←
49
رضوی
مشهد
20687 محمد علی نقی حسینی پنج‌شنبه 11 ربیع الثانی 1240ق نسخ 156 شناسنامه ←
50
ملک
تهران
470 تقی بن محمد علی حسینی پایان رجب 1240ق نسخ 211 شناسنامه ←
51
ملی
تهران
1369 صالح ارداق دشتی 1231ق نسخ 221 شناسنامه ←
52
مجلس
تهران
7156 هادی بن محمد تقی 25 رمضان 1230ق نسخ 184 شناسنامه ←
53
رضوی
مشهد
14423 بی‌کاتب جمادی الاول 1227ق نسخ 180 شناسنامه ←
54
ملک
تهران
469 حاج بابای سمنانی سه‌شنبه محرم 1225ق نسخ 198 شناسنامه ←
55
رضوی
مشهد
26022 شیخ یوسف بن شیخ احمد اشرفی 23 صفر 1223ق نستعلیق 174 شناسنامه ←
56
رضوی
مشهد
15121 عبدالکریم بن حسین خان نوری یک‌شنبه 17 رجب 1222ق نستعلیق 164 شناسنامه ←
57
مفتی الشیعه
قم
13 محمد بن احمد یک‌شنبه 3 ذیقعده 1206ق نستعلیق 120 شناسنامه ←
58
دانشگاه
تهران
597 محمد حسین بن علیشاه زنوزی تبریزی دوشنبه 10 ذیحجه 1204ق تعلیق 192 شناسنامه ←
59
نمازی
خوی
86 حسین زنوزی 1204ق نسخ - شناسنامه ←
60
نمازی
خوی
309/1 محمد ابراهیم بن مرحوم فتح الله خویی ربیع الاول 1202ق نستعلیق، شکسته - شناسنامه ←