الشجرة الالهية فی علوم الحقايق الربانية

● الشجرة الالهية فی علوم الحقايق الربانية / فلسفه / عربی aš-šajarat-ul-ilāhīyya fī ‘ulūm-il-ḥaqāyiq-ir-rabbānīyya شهرزوری، محمد بن محمود، ق7 قمری šahrzūrī, mohammad ebn-e mahmūd (- 13c) تاریخ تألیف: 680ق شهرزوری در این کتاب خرده‌گیری‌های امام فخر رازی را بر اشارات و نیز پاسخ‌های خواجه نصیرالدین را نقل کرده اما از خواجه نامی نبرده است. از مقاومات شیخ الهی مکرر یاد کرده و از رسائل اخوان الصفا بدین گونه نقل می‌کند: «قال صاحب اخوان الصفا». صدرالمتالهین از این کتاب یاد کرده و آقای مشکوه در مقدمه درة التاج نوشته‌اند: قطب الدین مطالب فلسفی را از شجره الهیه و ... ترجمه کرده است (مقدمه ج اول درة التاج چاپ تهران). شجره الهیه مشتمل است بر پنج «رساله»: رساله 1. در مقدمات و تقاسیم علوم، در دو فصل: 1) تعریف علم حکمت، 2) تاریخ حکماء و تاریخ فسلفه و اقسام فلسفه؛ رساله 2. در منطق دارای سه «فصل» و فصل سه دارای دو «بخش»؛ رساله 3. حکمت عملی و علم اخلاق و در سه بخش؛ رساله 4. حکمت طبیعی، در یک «مقدمه» و هشت «بخش»، مقدمه خود دارای دو «مبحث» است: مبحث یکم، موضوع علم طبیعی و مبادی آن، مبحث دوم: در تعریف الفاظ به کار رفته در این علم، بخش 1) امور عامه هیولا، صورت، حرکت، سکوت، زمان، مکان. در ده فصل، 2) جهان، آسمانها و ستارگان و عناصر چهارگانه در دو فصل، 3) استحاله، در کیف و مزاج و توابع آن، 4) آثار علوی، در پنج فصل، 5) کان‌ها، در دو فصل، 6) گیاهان، در دو فصل، 7) جانوران، در دو فصل، 8) نفس ناطقه انسانی، در پنج فصل؛ رساله 5. الهیات و مابعدالطبیعة، در چهار «مقدمه» و دو «فن»: مقدمه یکم، نظر در موجود، مقدمه دوم، در موضوع این علم، مقدمه سوم، در مزایای این علم، مقدمه چهارم، در لزوم آموختن این علم پس از طبیعی و ریاضی، فن یکم: علم کلی، در چهار «فصل»: 1) وجود، واجب و ممکن و ممتنع الوجود، و اقسام دیگر ...، 2) اقسام مقولات، 3) تقسیمات وجود، از متقدم و متأخر، واحد و کثیر، بالفعل و بالقوة و غیره، در نه مبحث، 4) در امور ذهنی و اعتبارات عقلی، فن دوم: علم الهی، در هفده «فصل»: 1) اثبات واجب الوجود، 2) وحدت واجب الوجود و نفی شریک، 3) اسماء و صفات واجب الوجود، 4) فعل واجب الوجود لذاته و معنی ابداع، 5) مترتب بودن معلول بر علت، 6) مسئله «لا يصدر عن الواحد الا الواحد»، 7) ادامه وجود از مبدأ نخست، 8) مبادی و غایات، 9) ترتیب و مراتب موجودات، 10) مثل افلاطونی، 11) تحقیق عالم مثال، 12) حقیقت ادراک الواجب، 13) بقاء نفس، 14) شرح حال نفس پس از مرگ، 15) مباحث خیر و شر، 16) مقامات عارفان، 17) جن و دیوان. آغاز: الحمدلله علی سوابغ نعمه و مواهب حکمه و شمول احسانه و نیر برهانه ... و بعد فهذه رسائل موسومة برسائل الشجرة الالهية في العلوم الحقایق الربانية. الرسالة الاولى فی المقدمات و تقاسیم العلوم، و هی تشتمل على فصول، الفصل الاول فی الحكمة و شرح احوالها ... انجام: على اللبیب ان يسعى فى تحصيل الكمالات العلميه ... و يستعد للرحله ... الى ... الصقع الشريف الذي لا نهاية لفرحه و سروره ... فان الوقت سیف قاطع، و ان الایام تمضی و لا تعود و العمر یذهب و لا یؤب. [فهرست بروکلمان چاپ دوم ج 1 ص 617 و چاپ اول ج 1 ص 468؛ کشف الظنون الشجرة؛ مقدمه کنزالحکمه؛ فهرست دارالکتب 1924ج 1 ش 249 و چاپ 1961 ص 435؛ فهرست خدیوی مجموعه 93 از مجامیع مصطفی فاضل پاشا و نیز ج ص 95؛ فهرست برلین ش 5063؛ دنا 351/6 (10 نسخه)]