شبهة الحسن و القبح

● شبهة الحسن و القبح = رسالة فی الحسن و القبح = الجبر و الاختیار / اصول فقه / عربی šubhat-ul ḥusn wa-l qubḥ = r.-un fī-l ḥusn wa-l qubḥ = al-jabr wa-l ixtīyār وحید بهبهانی، محمد باقر بن محمد اکمل، 1118 - 1205 قمری vahīd-e behbahānī, mohammad bāqer ebn-e mohammad akmal (1707 - 1791) وابسته به: حاشية حاشية الباغنوى على شرح مختصر الاصول عضدی؛ آقا جمال خوانساری، محمد بن حسین (-1125) حاشية شرح مختصر الاصول = حاشية شرح مختصر المنتهى = حاشية شرح العضدى على مختصر ابن الحاجب؛ میرزا جان باغنوی، حبیب الله (-994) این مسأله از دیر باز بین متکلمین و فلاسفه مورد بحث بوده که حسن و قبح در جایی مطرح است که فاعل در عمل اختیار داشته باشد و اگر فعل عبد بدون اختیار از وی صادر شود در چنین عمل اضطراری دیگر حسن و قبح مطرح نیست. این شبهه را اشاعره بر معتزله و امامیه وارد نموده و طرح مسئله را وقوع بین دو محذور دانستهاند. مؤلف در این رساله جبر و اختیار و معانی مختلف آن را شرح نموده سرانجام نتیجه می‌گیرد انسان در اعمال خود مضطر نبوده و با وجود اختیار می‌توان حسن و قبح را درباره او صائب دانست. رساله حاضر حاشیه‌ای است بر گفته آقا جمال خوانساری در شرح «المختصر» در خصوص همین شبهه. آغاز: الحمدلله ... اما بعد فهذه شبهة مشكلة و مغالطة معضلة اوردها الاشاعرة على المعتزلة و الامامية لاتلجى الى القول بالاضطرار ... انجام: اعلم ايها السائل الباعث انه لو سلمنا و فرضنا حصول استبعاد من شبهاتك نقول الاستيعاد لا يضرنا على ما عرفت چاپ: طهران، سنگی، 1315ق، وزیری (کلمات المحققین: ج2، صص 131-139) [الذريعة 81/5؛ روضات 97/2؛ مكتبة اميرالمومنين 302/1؛ دنا 346/6-347 (44 نسخه)]