سر الادب فی مجاری کلام العرب

● سر الادب فی مجاری کلام العرب = فقه اللغة و سر العربیة / ادبیات / عربی sirr-ul-adab fī majārī kalām-il ‘arab = fiqh-ul luġa wa sirr-ul ‘arabīya ثعالبی، عبدالملک بن محمد، 350 - 429 قمری sa‘ālebī, ‘abd-ol-malek ebn-e mohammad (962 - 1038) کتابی است در بیان خصایص لغات و مجاری کلام و اعراب کلمات و الفاظ عرب از تصانیف نفیس و فوق العاده معروف ادیب و مورخ و لغوی و شاعر مشهور ابومنصور عبدالملک بن محمد بن اسمعیل ثعالبی نیشابوری؛ مشتمل است در حقیقت بر دو «قسم» یکی فقه اللغه و دیگری در بیان مجاری کلام عرب در فصول متعدد شامل سی «باب»: 1. الکلیات، در دوازده فصل؛ 2. التنزیل و التمثيل، در پنج فصل؛ 3. الاشياء تختلف اسماؤها و اوصافها باختلاف احوالها، در چهار فصل؛ 4. اوائل الاشیاء و اواخرها، در سه فصل؛ 5. صغار الاشیاء و کبارها و ضخامها و عظامها، در هفت فصل؛ 6. الطول و القصر، در چهار فصل؛ 7. اللبس و اللین و الرطوبة، در چهار فصل؛ 8. الشدة و الشديد من الاشياء، در چهار فصل؛ 9. الكثرة و القلة، در هشت فصل؛ 8 سائر الاوصاف و الاحوال المتضادة، در سی و چهار فصل؛ 11. الملأ و الامتلاء و الصفورة و الخلاء، در ده فصل؛ 12. الشيء بين الشيئين، در چهار فصل؛ 13. ضروب الألوان و الآثار، در هجده فصل؛ 14. اسنان الناس و الدواب و تنقل الحالات بها، در نه فصل؛ 15. الاعضاء و الاصول و الاطراف و اوصافها و ما يتولد منها و يتصل بها و يذكر معها، در پنجاه و چهار فصل؛ 16. الامراض و الادواء و ما يتلوهما، در هجده فصل؛ 17. ضروب من الحيوان و اوصافها، در بیست و هفت فصل؛ 18. الاحوال و الافعال الحيوانية، در بیست و هفت فصل؛ 19. الحركات و الاشكال و الهيئات و ضروب الضرب، در سی و یک فصل؛ 20. الاصوات و الحکایات، در نوزده فصل؛ 21. الجماعات، در یازده فصل؛ 22. القطع و الانقطاع و ما يقار بهما من الكسر و الشق، در هجده فصل؛ 23. اللباس و ما يتصل به و السلاح و سایر الآلات و الادوات و ما يؤخذ مأخذها، در بیست و نه فصل؛ 24. الأطعمة و الأشربة و ما يناسبهما، در نه فصل؛ 25. الآثار العلوية و ما يتلو الامطار من ذكر المياه و أماكنها، در دوازده فصل؛ 26. الارضين و الجبال و الرمال و سائر الاماكن و المواضع و ما يتصل بها، در دوازده فصل؛ 27. الحجارة، در سه فصل؛ 28. النبت و الزرع و النخل، در چهار فصل؛ 29. فيما يجرى مجرى الموازنة بين العربية و الفارسية، در چهار فصل؛ 30. فنون مختلفة الترتيب من الاسماء و الافعال و الاوصاف، در بیست و چهار فصل. آغاز: بسملة، اما بعد حمد الله على آلائه ... فان من أحب الله أحب رسوله محمد المصطفى صلى الله عليه و آله و من أحب الرسول أحب الرسول أحب العرب و من أحب العرب أحب اللغة العربية التي نزل بها أفضل الكتب على أفضل العرب و العجم و من أحب اللغة العربية عنى بها و ثابر عليها ... انجام: هذا الواو احسن من واوات الاصداع في حدود المرد الملاح. تمت. چاپ: مشار عربی، ص517؛ 1274ق، بدون شماره صفحه (در هامش و متن)؛ [تهران]، سنگی، 1272، ربعی، 152+6صص؛ ایران، تهران، کارخانه الله قلی خان، 1273 قمری، سنگی، خشتی، 114ص ص، به سعی و اهتمام علی اصغر بن عبدالجبار اصفهانی سمیرمی، (صص2-115) در هامش و متن؛ ایران، 1263ق، در هامش السامى في الاسامی [دارالکتب 17/2؛ معجم المطبوعات 658؛ ريحانة الأدب 364/1؛ كشف الظنون 1288/2؛ سزگین 433/8؛ الاوقاف العامة موصل 185/2 و 246/2] شرح و حواشی: 1- فقه اللغه (مختصر)