السامی فی الاسامی

● السامی فی الاسامی = السعیدی / لغت / عربی به فارسی as-sāmī fe-l-asāmī = as-sa‘īdī میدانی، احمد بن محمد، - 518 قمری meydānī, ahmad ebn-e mohammad (- 1125) اهداء به: ابی البرکات علی بن مسعود بن اسماعیل تاریخ تألیف: 14 رمضان 497ق واژه‌نامه موضوعی اسم‌ها و صفات متداول زبان عربی به فارسی است و تا توانسته به اختصار برگزار کرده و از شواهد بسیار و نقل جمع‌های قیاس خودداری نموده است. در چهار «قسم»: قسم 1. الشرعیات و ما يناسبها، در پنج باب: 1) الاسماء المطلقة على الله تعالى و على غيره، در دو فصل، 2) اسماء النبى صلى الله عليه و سلم و غيره، در سه فصل، 3) كتب الله المنزلة و ما يناسبها، در دو فصل، 4) شرایع الاسلام، در نه فصل، 5) سایر الادیان، در چهار فصل؛ قسم 2. الحيوانات و ما يضاف اليها، در بیست و هفت باب: 1) في ما لابد من معرفته، 2) اصناف الحيوان، در چهار فصل، 3) ترتیب التركيب، در پنج فصل، 4) ذکر الاعضاء، در سی و هشت فصل، 5) الصفات، در شش فصل، 6) صفات النساء، در پنج فصل، 7) فی ما يلبس و يفرش، در هفت فصل، 8) الصناع و ادواتهم و ما يحتاجون اليه، در بیست و چهار فصل، 9) المصاهرات و القرابات و ما يناسبها، در ده فصل، 10) الاطعمة، در پنج فصل، 11) الامتعة، در دو فصل، 12) الادواء و الامراض، در چهار فصل، 13) الخيل و الاسلحة، در چهارده فصل، 14) ذکر الابل، در دوازده فصل، 15) البقر الوحشية و الاهلية، در سه فصل، 16) الحمر الوحشية و الاهلية، در دو فصل، 17) ذکر الغنم، در چهار فصل، 18) السباع، در دو فصل، 19) ذکر الحشرات و الهوام، در چهار فصل. 20) ذکر الطير، در سه فصل، 21) الاصوات، در چهار فصل، 22) الموازين و الحساب، در سه فصل، 23) الکنی، در شش فصل، 24) فی ما جاء مثنی من الاسماء، 25) الاتباع و المزاوجة، 26) ما اتفق لفظه و افترق معناه، 27) المفردات، در چهار فصل؛ قسم 3. الآثار العلوية، در پنج باب: 1) ذكر الهواء و ما يعرض عنه، در دو فصل، 2) السحاب و ما يتولد منه، در چهار فصل، 3) ذکر السماء و النجوم، در نه فصل، 4) ذکر الاوقات، در چهار فصل، 5) ذکر الشهور و السنين بالفارسية و العربية، در نه فصل؛ قسم 4. الآثار السفلية و توابعها، در شش باب: 1) ذكر الارض و صفاتها، در پنج فصل، 2) ذکر الجبال، در چهار فصل، 3) ذكر المياه، در هشت فصل، 4) ذکر البنات، در هشت فصل، 5) الاشجار المثمرة و غير المثمرة، در هفت فصل، 6) الابنية و الامكنة، در نود و هشت فصل. پیش از شروع متن اصلی کتاب فصلی هم در شناخت وزن جمع‌های قیاسی و قواعد آن آمده است. در پایان دیباچه از ابوالحسن علی بن احمد فنجگردی (513ق) تشکر شده، زیرا کتاب به واسطه تشویق‌های او نوشته شده است. آغاز: الحمدلله الذى لا يتم امر دون حمده و لا يبلغ وصف كنه قدره و مجده انجام: و من و لا هما جميعاً صفحة الاعراض فعنان امره بيده و الله المستعان و عليه التكلان انه الملك الديان. چاپ: معجم المطبوعات 1824/2؛ مشار عربی، ص513؛ بی ناشر، 1274ق؛ تهران، کارخانه الله قلی خان، 1273ق، سنگی، خشتی، 108ص (صص2-109)، به سعی و اهتمام علی اصغر بن عبدالجبار اصفهانی سمیرمی. [نسخه‌های منزوی 1988/3؛ کشف الظنون 974/2؛ فرهنگنامه‌ها ص 31- مجمل فصیحی 225: 2؛ دنا 6: 21-19 (71 نسخه)] شرح و حواشی: 1- الابانة في شرح السامى فى الاسامی؛ میدانی، احمد بن محمد (- 518) 2- الذروة الشماء فى مشاهير الأسماء؛ کرمانی، تاج الزمان (-8) 3- انتخاب السامى فى الاسامی؛ عراقی، امیر حاج بن علی (-9) 4- انتخاب السامی فی الاسامی 5- خلاصة السامی فی الاسامی (2 عنوان) 6- السامى فى الاسامی (منتخب)