زیج الغ بیک

● زیج الغ بیک = زیج گورکانی = زیج جدید سلطانی = زیج سلطانی گورکانی / هیئت / فارسی zīj-e oloq beyk = zīj-e gūrkānī = zīj-e jadīd-e soltānī = zīj-e soltānī-ye gūrkānī الغ بیک، محمد بن شاهرخ، 796 - 853 قمری oloq beyk, mohammad ebn-e šāhrox (1394 - 1450) تاریخ تألیف: 816ق زیج کتابی را گویند که جداول حرکات سیارات را جامع بوده و تعیین موقع هر ستاره از روی آن ممکن شود. در اقرب الموارد می‌نویسد: «الزیج معرب زیک بالفارسیة و هو عند المنجمین کتاب تعرف به احوال حرکات الكواكب و یوخذ منه التقويم». کتب زیج فارسی و عربی بسیار و از همه قدیمی‌تر زیج بطلمیوس است و پس از آن زیج کپرنیک که در 1542 منتشر شده است. الغ بیک این زیج را با همکاری قاضی زاده رومی (- 832ق) و غیاث الدین جمشید کاشانی (- میان 830 و 841ق) و علاء الدین علی قوشچی (- 879ق) در چهار «مقاله» ساخته است: مقالت 1. معرفت تاریخ و آن مشتمل است بر مقدمه هفت «باب»: 1) معرفت تاریخ هجری، 2) معرفت تاریخ رومی، 3) معرفت تاریخ فرس، 4) استخراج این سه تاریخ، 5) معرفت تاریخ ملکی، 6) معرفت تاریخ خطا و ایغور و آن مشتمل بر ده فصل است، 7) ایام مشهور از هر تاریخی؛ مقالت 2. معرفت اوقات و طالع هر وقت و آنچه تعلق به آن دارد، در بیست و دو «باب»: 1) تعديل ما بين السطرين، 2) معرفت جیب، 3) معرفت ظل، 4) معرفت میل، 5) معرفت بعد، 6) معرفت غایت ارتفاع، 7) معرفت مطالع خط استوا، 8) معرفت تعديل النهار، 9) معرفت مطالع بلد، 10) عمل عكس مطالع، 11) معرفت ممر و درجه ممر كواكب، 12) مطالع طلوع و غروب كواكب، 13) معرفت سمت از ارتفاع یا انخفاض، 14) معرفت ارتفاع از سمت، 15) معرفت خط نصف النهار، 16) معرفت طول و عرض بلد، 17) معرفت عرض اقلیم رؤیت، 18) استخراج بعد میان دو کوکب، 19) معرفت سمت قبله و انحراف او، 20) معرفت طالع از ارتفاع، 21) معرفت ارتفاع یا انخفاض كواكب، 22) معرفت طالع از ساعات؛ مقالت 3. معرفت روش ستارگان و خواص ایشان در طول و عرض و توابع آن، در سیزده «باب»: 1) معرفت تعديل الأيام، 2) استخراج اوساط کواکب، 3) تقویم کواکب هفتگانه، 4) عروض قمر و كواكب متحیره، 5) معرفت ابعاد نیرین، 6) معرفت نطاقات و مقامات كواكب، 7) قسمت تقویم كواكب، 8) معرفت اوقات اتصالات كواكب، 9) معرفت خسوف، 10) معرفت کسوف، 11) معرفت وقت رؤیت هلال، 12) معرفت تسوية البيوت، 13) معرفت مواضع ثوابت در طول و عرض؛ مقالت 4 باقی اعمال نجومی، در دو «باب»: 1) در آنچه تعلق به طالع موالید دارد و آن هفت فصل است، 2) دلایلی که تعلق بطالع عالم دارد. آغاز: بسمله، تبارک الذی جعل فى السماء بروجا و جعل فيها سراجا و قمرا منيرا ... اما بعد چنین گوید ... ميرزا الغ بیک بن شاهرخ بن تيمور ... انجام: بحسب اول سال هجری در جدول وضع کردیم تا هر وقت که خواهند مواضع كواكب معلوم توانند کرد چون بهر هفتاد سال شمسی یک درجه برانند والله اعلم بالصواب، جداول چاپ: مکرر چاپ شده. [الذريعة 83/11 و 84 و 401/4 و 73/12؛ نسخه‌های منزوی 318/1 و 303/1؛ فهرستواره منزوی 2945/4- 2948؛ کشف الظنون: 966/2-967؛ فهرست مشار 900؛ مشترک پاکستان 273/1 (6 نسخه)؛ دنا 1276/5 - 1279 (102 نسخه)] شرح و حواشی: 1- شرح زیج الغ بیک؛ معین کاشانی، عبدالرزاق بن محمد (-9) 2- زیج خاقانی در تکمیل زیج ایلخانی؛ الغ بیک، محمد بن شاهرخ (853-796) -3 4- سلم السماء = شرح زیج سلطانی گورکانی = شرح زیج الغ بیک؛ قوشچی، علی بن محمد (-879) 5- شرح زیج الغ بیک؛ قاضی زاده رومی، محمود بن محمد (-931) 6- دستورالعمل و تصحیح الجدول؛ قاضی زاده رومی، محمود بن محمد (-931) 7- شرح زیج الغ بیک = دستور العلم فی تصحیح الجدول؛ قاضی زاده رومی، محمود بن محمد (-931) 8- شرح زیج الغ بیک = شرح زیج سلطانی گورکانی = حل زیج جدید سلطانی؛ بیرجندی، عبدالعلی بن محمد (-934) 9- زیج الغ بیک (منتخب)؛ جزایری، عبدالله بن نورالدین (1112-1173) 10- زیج هروی مختاری، محمد بن روح الله 11- معرب زیج الغ بیک؛ رفاعی، یحیی بن علی 12- شرح زیج الغ بیک؛ افندی، عباس 13- خلاصة الخلاصه سلطانی 14- زیج الغ بیک (ترجمه) 15- زیج الغ بیک (منتخب) 16- شرح زیج الغ بیک (3 عنوان) 17- شرح زیج الغ بیک (2 عنوان) 18- شرح زیج الغ بیک (منتخب) 19- شرح زیج جدید سلطانی = شرح مفصل زیج سلطانی