ذیل عوارف المعارف

● ذیل عوارف المعارف / عرفان و تصوف / فارسی و عربی zeyl-e ‘avāref-ol ma‘āref شیرازی، جنید بن فضل الله، - 791 قمری šīrāzī, jonayd ebn-e fazl-ol-lāh (- 1390) وابسته به: عوارف المعارف؛ سهروردی، عمر بن محمد (542- 622) تاریخ تألیف: 775ق تعلیقی است توضیحی بر «عوارف المعارف» با عنوان «قوله» که بیشترش به عربی است. برای شناسانیدن کتاب سطوری از دیباچه آن نقل می‌گردد: «از زمان صبی و عنفوان نشو و نما تخم محبت مساکین و فقرا در حبة القلب و سویداء دل کاشته و مهره مهر ایشان در درون جان مضمر و مخمر و مرکوز و مقرر داشته و عنایت بی علت سابق و طلب و اردات لاحق قاید و سایق گشت تا به خدمت و صحبت شیوخ کبار و علماء نامدار رفع الله درجتهم و اعلى رتبتهم مشرف و مزین گشت و از غرر درر ایشان فراید فواید حاصل کرد و چون بقدر وسع و طاقت و جهد و استطاعت خویش در بحار مواج کلمات آن افواج سیاحت و در بیدائی که حدود آن ناپیدا سیاحت افتاد و بر کنوز رموز و جواهر معادن اشارات و مبهمات ایشان اطلاع یافت هیچ تصنیفی شافی تر و تألیفی وافی‌تر از کتاب عوارف المعارف ندید و از شروح آن شرحی جامعتر از ترجمه جد خویش شیخ شیوخ الاسلام مقتدى الانام نقاوة الایام مرشد الخلق الى الحق هادی الحق للخلق ظهير الحق و الحقيقة والدين ابی النجاشی عبدالرحمن» تا آنجا: «و شیخ قدس الله سره در مبدأ کتاب ترجمه شرط کرده که سخنان مصنف را روح الله روحه هم بر منوال و نسق آن لفظاً بلفظ ترجمه فرماید. و هیچ بر آن نیفزاید. و در آخر کتاب فصلی جامع جداگانه محققانه در حل مشکلات و دفع معضلاتی که در ضمن عوارف مسطورست (کذ) و در مطاوی آن مزبور مرقوم فرمایند. و آن انعام باتمام نرسیده در خاطر فاطر این ضعیف آمد که خود را بر فتراک دولت ایشان بندد تا گر داخل من تشبه بقوم فهو منهم نگردد باری از قبیل و کلبهم باسط ذراعیه بالوصید باشد» آنجا: «و کتاب ترجمه را ذیلی در بیان حقایق و تبیان دقایق آن رموز و اشارات بنویسد و آنرا ذیل معارف العوارف نام نهد». (مهدی ولائی)