دیوان قاسم انوار

● دیوان قاسم انوار = دیوان قاسمی / شعر / فارسی d.-e qāsem-e anvār = d.-e qāsemī قاسم انوار، علی بن نصیر، 757؟ - 837 قمری qāsem-e anvār, ‘alī ebn-e nasīr (1357 - 1434) کلیات یا دیوان قاسم انوار عبارت است از دیوان غزلیات و رباعیات و قطعات و مثنوی «انیس العارفین» و تذکرة الاولیا یا «مقامات العارفین». چنانکه در تذکره‌ها نوشته شده این شاعر عارف نسبت به خواجه حافظ کمال ارادت داشته و هماره دیوان او را نزد خود داشته و به آن مراجعه می‌نموده و بیشتر غزلیات وی موافق غزلیات خواجه از حیث معنی و وزن و بحر می‌باشد. شاعر دارای دو تخلص «قاسم» و «قاسمی» است. مثنوی انیس العارفین را به مقدمه نثری مختصر شروع نموده و در حدود 600 بیت شعر می‌باشد و آغاز آن این است: «بسمله منت خدای را جلت عظمته و علت کلمته که بشعشعه انوار اسرار شموس ارواح ... یا مغیث المذنبین معطی السوال ×× یا انیس العارفین یا ذالجلال» و تسمیه این مثنوی بدین نام ظاهراً مصرع اخیر این بیت می‌باشد و در مقدمه و خاتمه و جای دگر از کتاب اثر دیگری از این نام نیافتم. «مقامات العارفین» یا «تذکرة الاولیا» نیز به مقدمه کوچک نثری شروع شده و 107 بیت شعر می‌باشد و خود در این مثنوی می‌گوید: «بشنو ای طالب ره توفیق ×× در طریق خدا علی التحقیق / صد مقامست پیش اهل مزید ×× اولش یقظه آخرش توحید / گرچه زین بیشتر توان گفتن ×× در معنی بصد بیان سفتن / لیک این صد بود اصول همه ×× سالکان را بود وصول همه / هست این صد مقام برده قسم ×× هرده از هم تمیز کرده باسم»؛ آغاز: (مقامات العارفین) «برادر عزیر را سعادت ابدی مساعد باد و برصفا و لقانا رسیده از دنیا مرو ادبا لنبی و آله الامجاد روزی چندست که سلطان جمال معشوق حقیقی از افق دل ... با تو رمزی بگویم. الا ای شاه باز ملک لاهوت ×× مقید مانده در دام ناسوت». دیوان غزلیات و رباعیات و مقطعات وغیره انوار در حدود 6000 بیت می‌باشد. آغاز: «من بیچاره سودا زده سرگردانم ×× که باوصاف خداوند سخن چون رانم» آغاز: من بیچاره سودا زده سرگردانم ×× که به اوصاف خداوند سخن چون رانم / من و توحید تو هیهات دلم می‌لرزد ×× این قدر بس که حدیثت به زبان می‌رانم چاپ: تهران، 1337ش، سربی، با تصحیح سعید نفیسی [الذریعة 861/9؛ نسخه‌های منزوی 2477/3؛ دنا 5323-326] شرح و حواشی: 1- منتخب دیوان قاسم انوار تبریزی