دیوان ابوتمام

● دیوان ابوتمام = دیوان الحماسة / شعر / عربی d.-u abū-tamām = d.-ul ḥimāsa ابوتمام، حبیب بن اوس، 190؟ - 231 ؟ قمری abū-tamām, habīb ebn-e ows (807 - 846) تاریخ تألیف: 231ق انتخابی است از اشعار ادباء بزرگ عرب که در ده «باب» ترتیب داده شده: 1. باب الحماسة؛ 2. المراثی؛ 3. الادب؛ 4. النسیب؛ 5. الهجاء؛ 6. الاضافات؛ 7. الصفات؛ 8. السیر؛ 9. الملح؛ 10. مذمة النساء. ولی این کتاب به باب اول آن که «الحماسة» است شهرت یافته. گویند سبب تألیف این کتاب این بود که در بازگشت از خراسان به عراق ابوتمام به همدان رسید و به نزد ابوالوفاء ابن سلمه رفت و به جهت باریدن برف بسیار مجبور شد چند در آن شهر بماند. ابن سلمه فرصت را غنیمت شمرده و ابوتمام را به کتابخانه خود درآورده، ابوتمام در آن کتابخانه پنج کتاب از اشعار عرب انتخاب کرد که یکی از آنها همین «دیوان الحماسه » است. ابوتمام دیوان خود را جمع نکرده و پس از وی دو نفر بدین کار مبادرت کرده‌اند: 1. ابوبکر صولی (ابوبکر محمد بن یحیی بن عبدالله معروف به شطرنجی مؤلف «ادب الکتاب» متوفی به سال 335 یا 336)؛ 2. علی بن حمزه اصفهانی. چاپ: قاهرة، دار المعارف، 1955م، با شرح خطیب تبریزی، نشره: محمد عبده عزام، الجزء الثانی، 468ص، 1967م، الجزء الرابع، 777ص؛ دیوبند، سنگی، 1334، وزیری، 322ص [الذریعه 38/9؛ سرکیس 297/10؛ کشف الظنون 691/1؛ مکتبة امیرالمؤمنین 447/2؛ مجمع العلمی العراقی 278/2 و 280؛ الاوقاف العامة موصل 105/4؛ دنا 17/5-18 (43 نسخه)] شرح و حواشی: 1- شرح دیوان الحماسة = شرح ابن فارس؛ رازی، احمد بن فارس (395-326) 2- شرح دیوان الحماسة = شرح حماسة ابی تمام؛ مرزوقی اصفهانی، احمد بن محمد (-421) 3- شرح حماسة ابی تمام = شرح متوسط؛ خطیب تبریزی، یحیی بن علی (502-421) 4- شرح دیوان الحماسة = شرح حماسه؛ ابو تمام خطیب تبریزی، یحیی بن علی (502-421) 5- شرح المختصر علی دیوان ابی تمام؛ خطیب تبریزی، یحیی بن علی (502-421) 6- الحماسة ذات الحواشی = شرح الحماسة؛ راوندی کاشانی، فضل الله بن علی (572-483) 7- شرح القصيدة 8- شرح دیوان الحماسة 9- شرح دیوان الحماسة = شرح حماسه ابو تمام