دوازده امام

● دوازده امام = مناقب = تحیات = انشاء الصلوات و التحيات = صلوات چهارده معصوم = انشاء الصلوات علی اشرف البریات و عترته = صلوات دوازده امام = الصلوات الاثنى عشرية = الخطبة الاثنى عشرية / دعا / عربی، فارسی davāzdah emām = manāqeb نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد، 597 - 672 قمری nasīr-od-dīn-e tūsī, mohammad ebn-e mohammad (1201 - 1274) از نخستین سده اسلام صلوات و درود فرستادن بر پیغمبر معمول و متداول بوده سپس خطبه خواندن بر منبر و دعا برای خلیفه وقت متداول گشت. ابن خلدون می‌گوید: نخستین خطبه‌ای را که به نام خلیفه وقت خوانده شد عبدالله بن عباس به نام علی (ع) خواند (مقدمه ابن خلدون - بند 37 از فصل 3 از کتاب اول) و این روش تا دوره صفویه پایدار بود. در این هنگام که هدف دولت گسترش آئین شیعه در ایران بود خطبه دوازده امام معمول و متداول گردید. بی‌سابقگی این عادت را پیش از صفویه ملاعبدالاحد بن برهان الدین بن علی سیرجانی در کتاب «تفسیر سوره روم» که آن را برای شاه طهماسب نگاشته تصدیق نموده و صاحب الذریعه (ج7: 195) آن را یاد کرده است. به هر حال انشاءکنندگان و سازندگان این قطعات برای گسترش بیشتر و جلب توجه افکار عمومی، آنها را به یکی از دانشمندان گذشته شیعه مانند خواجه طوسی و یا برای شیعی نشان دادن یکی از بزرگان عالم تصوف مثل محیی الدین عربی و ابن حماد به ایشان نسبت می‌داده‌اند. بیش از ده شماره آنها در الذریعه (ج8) معرفی شده است. از جمله «دوازده امام» مورد گفتگوی ما درودی است که برای دوازده امام و توسل بدیشان ساخته شده و به فیلسوف قرن هفتم یعنی خواجه نصیرالدین طوسی نسبت داده شده است. گویند که ملا احمد مقدس اردبیلی می‌پنداشت که طوسی آن را در خواب از امیر مؤمنان علی بیاموخت. مفتی سپاهان سید حسین بن حیدر کرکی در اشراق الحق (ش 293/2 گ 33پ) می‌نویسد که صلوات خواجه طوسی را چهارصد سال است که در انجمنها می‌خوانند (ص 527 همین فهرست). تنکابنی در قصص العلما (ص 262) افسانه برخورد ابن حاجب و خواجه طوسی را می‌آورد و در آن آمده که طوسی این دوازده امام را در خواب از امام زمان بیاموخت و بیدار که شد آن را نوشته است. خود تنکابنی به چند دلیل این داستان را دروغ می‌داند. این خطبه شرح‌هایی دارد مانند شرح ابوعلی محمد باقر حسینی و جز او. (علینقی منزوی) آغاز: 1: بسمله حمد و سپاس وشکر بی قیاس حضرت احدی را که آیات شریفه و ادعیه ماثوره را وسیله اجابت دعوات گردانید ... اللهم صل و سلم و زد و بارک على النبى الامى من العربی الهاشمی 2: بسمله. اللهم صل و سلم و زد و بارک علی النبی الأمی العربی الهاشمی القرشی المکی المدنی الابطحی التهامی سید البهی السراج المضی صاحب الوقار و السکينة المدفون بالمدينة ... 3: حمد و سپاس و شکر بیقیاس حضرت آفریدگاریرا که آیات شریفه و ادعیه ماثوره را وسیله اجابت دعوات گردانیده. چاپ: چندین مرتبه همراه کتاب‌های دعا و بتنهائی چاپ شده؛ تهران، سنگی، 1323، 6ص [روضات الجنات 304/6؛ الذریعة: 392/2، 86/15؛ فهرستواره منزوی 1649/3؛ احوال و آثار خواجه نصیرالدین طوسی، ص582؛ دنا، ج4، ص1263-1265 (62 نسخه)] شرح و حواشی: 1- الصلاة العاليات = دوازده امام = التحيات الطيبات و التسليمات الفائحات على محمد و آله الهادين للحسنات؛ حسینی سیفی، محمد بن محمد مهدی (-1150) 2- الباقيات الصالحات = شرح انشاء الصلوات و التحيات؛ حسینی سیفی، محمد بن محمد مهدی (-1150) 3- شرح دوازده امام 4- شرح الصلوات؛ حسینی، ابوالمعالی بن نورالله