درة التاج لغرة الدباج

● درة التاج لغرة الدباج / فلسفه / فارسی dorrat-ot tāj le-qorrat-ed dabbāj قطب الدین شیرازی، محمود بن مسعود، 634 - 710 قمری qotb-od-dīn šīrāzī, mahmūd ebn-e mas‘ūd (1237 - 1311) اهداء به: دباج بن فیلشاه بن سیف الدین رستم بن دباج از ملوک مازندران این دانشمند علوم متداول زمان خویش را در این کتاب در یک «فاتحه» پنج «جمله» و «خاتمه» گرد آورده: فاتحه مقدمه‌ای درباره علم و تقاسیم آن در سه فصل و فهرست کتاب و در آخر رؤوس ثمانیه علم منطق؛ جمله 1. منطق: یک فن مشتمل بر هفت مقال است؛ جمله 2. فلسفه اولی مشتمل بر دو فن؛ جمله 3. علم اسفل دارای دو فن؛ جمله 4. علم اوسط (ریاضی)، مشتمل بر چهار «فن»: 1) هندسه، 2) مجسطی، 3) حساب، 4) موسیقی؛ جمله 5. علم اعلی - الهی اخص - دارای دو فن؛ خاتمه دارای چهار «قطب»: 1) اصول دین مشتمل بر چهل مسئله، 1) فروع دو قاعده و شامل چهار رکن، 3) حکمت عملی شامل چهار قاعده، 4) سیر و سلوک شامل دو باب. (عبدالحسین حائری) تاریخ «24 ربیع الاول 674 در شیراز» که در انجامه برخی نسخه‌های تکرار شده است به احتمال قوی تاریخ تألیف است، هرچند آقای مشکاة در دیباچه چاپ 1317ش تاریخ تألیف کتاب را میان 693 و 705 دانسته است و در نسخه‌ای تاریخ 705ق دیده می‌شده است. آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم و به نستعین رب انعمت فرد اگر چه بر ضمیر ارباب کیاست و خاطر اصحاب فراست پوشیده نماند که نعت جلال ربوبیت و وصف کمال الوهیت و شکر مواهب نعم بینهایت ذکر لطایف کرم بیغایت مبدعی که بدایع صنایع نامحصور او خلعت قرب دیار و جوار احدیت و حلیت زیب شعار و دثار اولیا بر دوش عقول انداخت که اول ما خلق الله العقل ... پس بموجب حکم مثال مطاع و فرمان معلا که بر این اوراق اتفاق افتاد و بنام صاحب دولت صایب فکرت کیوان همت ... آنرا درة التاج لعزة الدباج نام نهاد ... و وضع و اساس این کتاب بر فاتحه مشتمل بر بیان سوابق و خاتمه مشتمل بر بیان لواحق و پنج جمله بیان مقاصد لایق افتاد ... انجام: و حق شناسی ارباب فضیلت را از گذشتگان و معاصران بی غوائل حسد و مدافعت متکفل و شکرگذاری نعمت حکمت را باداء آنچه اقتباس کرده باشند بدیگر ابناء نوع بحسب استعداد بی شوایب بخل و منافست و تبطل و مضایقت متسم و از کسالت و بطالت و تعطیل عمر و تضییع روزگار مجتنب و در ملازمت دین قویم و صراط مستقیم ثابت قدم تا نهایت مقاصد ایشان جز حلول در جوار حضرت احدیت و وصول بجناب عزت سرمدیت نباشد و ذلک فضل الله یوتیه من یشاء. چاپ: نیمی از این کتاب در دو جلد چاپ شده، جلد اول شامل مقدمه، منطق، فلسفه (علم الهی (جمله 5) بر خلاف ترتیب اصل کتاب در جلد اول و بلافاصله پس از فلسفه اولی (جمله 3) چاپ شده، با تصحیح آقای مشکوة و جلد دوم شامل جمله چهارم = ریاضیات به استثناء قسمتی از هندسه به‌وسیله سید حسن طبسی از 1317-1324 طبع شده. و خاتمه کتاب که یک دوره حکمت عملی و احکام فرعی است به‌کلی چاپ نشده. [کشف الظنون 738/1؛ الذریعه 884/9 «دیوان قطب شیرازی او شعره»؛ مشترک 818/1 «درة التاج ...»؛ دنا 1123/4-1125 (46 نسخه)] شرح و حواشی: 1- حاشیه درة التاج؛ عرب، علی بن محمد معصوم (-13)