دائرة المعارف

● دائرة المعارف / دائرة المعارف / فارسی dā’erat-ol ma‘āref فیروز کوهی بحری، حسن ابوبکر، ق7قمری fīrūz-kūhī bahrī, hasan ābū-bakr (- 13c) دایرة المعارف کهن و مهمی است شامل علوم مختلف، در چهارده «مقاله» و هر مقاله در چند «باب» تنظیم شده است: مقاله 1. پنج «باب»: 1) علم‌های شمس، 2) علم‌های قمر، 3) علم‌های زهره، 4) علم‌های عطارد، 5) شبه و نحاس و حدید؛ مقاله 2. پنج «باب»: 1) ، 2) علم‌های الماس و نیلی و لعل و زمرد، 3) علم‌های زنگار ترسایی و سپیده و زنگ‌های فرنگ، 4) علم‌های شنگرف رومی، 4) دهنیات؛ مقاله 3. پنج «باب»: 1) علم‌های مشک و زباد و لادن و عود و کافور و زیره و زعفران شاخ و زعفران معجون، 2) علم‌های انکوزه و بیرزد و مقل و متواتر، 3) خزمیان و محمود و طبا شیر و سیلادن و افیون، 4) کتان بسرخجه و نرمه اصفهانی، 5) شهد و شکر و شیر خرمای تر؛ مقاله 4. پنج «باب»: 1) احضار و نمودن کرامات، 2) تسخیر جنیان، 3) تسخیر اختر، 4) خمیر، 5) نقل؛ مقاله 5. پنج «باب»: 1) علم‌هایی که بر روی آب قادر باشد خواهد بنشیند خواهد خسبد خواهد برود چنانکه بر روی زمین برود، 2) علم‌هایی که در زیر آب قادر باشد خواهد بر یک جایگه بودن خواهد زیر آب بودن او را کسی نبیند، 3) علم‌هایی که از نظر خلق محجوب گردد، 4) علم‌هایی که به آتش قادر باشد چنانکه تاک خواهد انگشت افروخته بخورد و در روغن دست، 5) عجایب‌های گوناگون که در نظر مردان نمایند و آن به خواص انبیا تعلق دارد؛ مقاله 6. اندر محاول و معقود کل اشیاء از معادن و نبات و حیوان، دو باب: 1) حل، 2) عقد؛ مقاله 7. تصعید و تنکیس، دو باب: 1) تصعید، 2) تنکیسات؛ مقاله 8. سه «باب»: 1) تنقیه، 2) تسقیه، 3) تغسله و تصفوه؛ مقاله 9. معرفة طبایع و مزاج کل اشیاء مختلف؛ مقاله 10. معنی حملان؛ مقاله 11. مزید تلوینات و معرفة و شم هر شی، سه «باب»: 1) تلوین، 2) ذوق معمول، 3) شم اشیا؛ مقاله 11. چهار «باب»: 1) القا، 2) طلی، 3) ذوب، 4) بهت؛ مقاله 13. تقطیرات هر اشیا؛ مقاله 14. ثبات کردن اشیا به جهت تلوین در دو «باب»: 1) ثابت کردن عقاقیر، 2) دانستن طعمه به‌جهت تصفره و تبیضه. مؤلف در پایان کتاب در تصعید سیمات گوید که این مطلب را از کتب شیخ المحقق و استاد المدقق سیف الدین ذوفنون اسفرنگی نقل کرده است.