خیر التجارب

● خیر التجارب / طب / فارسی xayr-ot tajārob تبریزی، محمد کاظم، ق 12 قمری tabrīzī, mohammad kāzem (- 18c) تاریخ تألیف: 1123ق در پزشکی در بیست و چهار (ابواب در نسخه‌ها یکسان نیست) «باب» هر یک در چند فصل به نام خیر اندیش خان. در آن آمده است: «این نسخه را مسمی به خیر التجارب ساخته ... بر آوردن عدد «رنج و الم» که سیصد و سی باشد استخراج تاریخ از نامش نمودم و بر سال وصال آن رحمت ذو الافضال این فقره دال است. پس تاریخ آن (رنج و الم) 330-1447 (خیر التجارب) است (= 1117). در فهرست ایوانف (728/1 ش 70-1569) این رساله گزیده محمد اکبر ارزانی از طب اکبر خودش ساخته 1112 دانسته شده است. فونان در فهرست خود (ص26) آن را گمنام پنداشته است. همچنین در فهرست دیوان هند (2341 و 2/2345) از مؤلف آن نامی برده نشده است. در فهرست تاشکند (1/272 ش 610) از محمد کاظم دانسته شده و ساخته در 1117، در فهرست نسخه‌های خطی فارسی (ص532) هم از محمد کاظم گویا تبریزی و ساخته 1123. فهرست بابهای آن در فهرست دیوان هند و فهرست فونان آمده و با نسخه ما یکی است. گفتنی است محمد خان خیراندیش‌خان (قرن 12 ق) نیز کتابی به نام «خیر التجارب» دارد در سه مقاله که مقاله دوم آن در همه اعضای بدن شامل 23 باب دارای فصول است و با کتاب حاضر شباهت دارد و گویا محمد کاظم تبریزی تحریری نو از کتاب خیر اندیش‌خان ساخته باشد؟ آغاز: بسمله. خیرالتجارب و احسن المآرب، حمد حکیم و رحیم و شکر شافی هر علیل و سقیم است که به ازای هر نعمت موجب مزید آن نعمت است ... بعد حمد خدا و نعمت نبی خیرالوری معروض میدارد ... محمد کاظم ... [نسخه‌های منزوی 532؛ فهرستواره منزوی 3442/5-3443؛ مشترک پاکستان 560/1؛ الذریعه 281/7؛ دانشنامه ادب فارسی 1107/4]