خمسه (خسرو دهلوی)

● خمسه (خسرو دهلوی) = پنج گنج / شعر / فارسی xamse (xosrow dehlavī) = panj ganj امیر خسرو، خسرو بن محمود، 651 - 725 قمری amīr xosrow, xosrow ebn-e mahmūd (1254 - 1326) اهداء به: سلطان علاءالدین محمد پادشاه هند تاریخ تألیف: آغاز 698ق - پایان 701ق پنج مثنوی مشهورست به نام‌های: مطلع الانوار، شیرین و خسرو، لیلی و مجنون، هشت بهشت، آیینه اسکندری، با ده هزار بیت غزل و قطعه و رباعی. این خمسه طبق گفته آقا بزرگ تهرانی در الذریعة مجموعاً در «18192» بیت سروده شده. این مجموعه ارجمند به تقلید از خمسه نظامی گنجوی با سبکی بین عراقی و هندی سروده شده است. آغاز: مطلع الانوار: «بسم الله الرحمن الرحیم ×× خطبه قدس است بملک قدیم / بو که ز نزهتگه دارالسلام ×× بوی علیکی رسدم و السلام» خسرو و شیرین: «خداوندا دلم را چشم بگشای×× بمعراج یقینم راه بنمای / چو بر خسرو سرآید زندگانی ×× گناهش عفو کن باقی تو دانی» لیلی و مجنون: «ای داده بدل خزینه راز ×× عقل از تو شده خزینه پرداز / این نامه سزای آفرین باد ×× ان شاءالله که همچنین باد» هشت بهشت: «ای گشاینده خزاین جود ×× نقش پیوند کارگاه وجود / نامه او که حرز جانش باد ×× در قیامت خط امانش باد» آیینه اسکندری: «خدایا جهان پادشایی تر است×× ز ما خدمت آید خدایی تر است / رسید از بتان جان خسرو بکام ×× بیک زخمه کن کار او را تمام» غزلیات و مقطعات و رباعیات: «ای ز خیال ما برون در تو خیال کی رسد ×× با صفت تو عقل را لاف کمال کی رسد / ایدل در او گیرو در خلق مگیر ×× لاتدع مع الله الهاً آخر» انجام: مطلع الانوار: بو که زنزهتگه دارالسلام ×× بوی علیکی رسدم بر مشام خسرو و شیرین: چو بر خسرو سرآید زندگانی ×× گناهش عفو کن باقی تو دانی. لیلی و مجنون: این نامه سزای آفرین باد ×× انشاء الله که همچنین باد آئینه اسکندری: رسید از بتان جان خسرو بکام ×× به یک زخمه کن کار او را تمام هشت بهشت: نامه او که حرز جاش باد ×× در قیامت خط امانش باد چاپ: هر پنج منظومه بکرات چاپ شده است. [دنا 1008/4-1011 (71 نسخه)؛ تذکرة الشعراء، دولتشاه انتشارات پدیده خاور چاپ دوم: 1366ش 179-186؛ خمسه امیرخسرو دهلوی، انتشارات شقایق، با تصحیح و مقدمه: امیر احمد اشرفی، چاپ اول: 1362ش، تهران؛ الذریعة 289/7؛ ریحانة الأدب 179/1؛ مجمع الفصحاء ج 1/2ص638؛ هشت بهشت، اداره انتشارات دانش، شعبه ادبیات خاور، مسکو 1972م؛ نسخه‌های منزوی 2679/4 و 2: 277؛ مشار فارسی 952/1؛ فهرستواره منزوی 431/10]