خماسيات البزاز

● خماسيات البزاز = الاحاديث النقورية / حديث / عربی xumāsīyyāt-ul bazzāz = al-aḥādīṯ-ul naqqūrīya ابن حكاك، جعفر بن يحيى، 416 - 485 قمری ebn-e ḥakkāk, ja‘far ebn-e yaḥyā (1026 - 1093) جزء کوچکی است شامل احادیث نبوی که ابن نقور به پنج واسطه از پیامبر اکرم (ص) نقل کرده و به خماسیات بزاز یا خماسیات ابن نقور مشهور شده است. گردآورنده این جزء شاگرد او جعفر بن یحیی مکی، معروف به ابن حکاک است و راوی نسخه حاضر احمد بن عبدالله بن احمد بن محمد بن عبدالقاهر طوسی است که خماسیات بزاز را در دو مجلس، در سلخ محرم 526 و چهارم صفر همان سال از جدش ابونصر احمد بن محمد بن عبدالقاهر طوسی شنیده است و او نیز از ابن نقور در ربیع الاول 470 در بغداد، احادیث این جزء را شنیده است. بنابراین احمد بن عبدالله طوسی احادیث این جزء را با هفت واسطه از نبی اکرم (ص) نقل می‌کند، چنانکه در مقدمه کوتاهش آورده است: «جزء فيه أخبار صحاح، بینی و بین النبی صلى الله علیه و سلم سبعة نفر، جمعها جعفر بن یحیی بن ابراهیم بن يحيى بن عبدالمكى من أصول سماعات الشيخ أبي الحسين ابن النقور رواية الشيخ الجليل أبي الحسين أحمد بن محمد ابن النقور راوية الشيخ الامام العالم الزاهد الموفق الجد أبي نصر أحمد بن محمد بن عبدالقاهر الطوسى الموكل عنه (؟) رواية ابن ابنه الفقير الى الله تعالى أحمد بن عبدالله بن أحمد بن محمد بن عبدالقاهر الطوسى الخطيب عنه رواية ...». در سماعات و قرائات ثبت شده در اول و آخر نسخه نیز، از این رساله با عنوان‌های «جزء»، «الأحاديث النقورية»، «احاديث ابن النقور»، «خماسيات البزاز» یاد شده و در یکی از سماع‌های آخر نسخه، تعداد احادیث این رساله، 15 حدیث شمرده شده است. در استدرکات تاریخ التراث العربی، از «خماسيات السنين» ابن نقور یاد شده و آمده که این رساله گزیده‌ای از سنن دارقطنی علی بن عمر حافظ بغدادی (385ق) است. شرح حال ابی الحسین احمد بن محمد بن محمد بن احمد بن عبدالله بن نقور بزاز بغدادی (381- 470ق) در منابع مختلف درج شده است. تراجم‌نگاران عامه وی را مسند العراق نامیده و بر صداقتش گواهی داده‌اند. از مهمترین شاگردان ابن نقور بزاز، جعفر بن یحیی مکی معروف به ابن حکاک (- 485ق) است، که جزوات استادش را گرد آورده و رساله حاضر نیز گردآوری اوست. [قائمة المخطوطات العربية في مكتبة تشستربيتي، آربری: 16/4؛ فهرست المخطوطات العربية في مكتبة تشستربيتي، ترجمه محمود شاكر سعيد: 474/1]