خلاصة الترجمان فی تأویل خطبة البیان

● خلاصة الترجمان فی تأویل خطبة البیان = شرح خطبة البیان / عرفان و تصوف، شرح حدیث / فارسی xolāsat-ot tarjomān fī ta'vīl-e xotbat-el bayān = š.-e xotbat-el bayān فانی شیرازی دهدار، محمد بن محمود، 947 - 1016 قمری fānī šīrāzī dehdār, mohammad ebn-e mahmūd (1541 - 1608) وابسته به: خطبة البیان = خطبة الافتخار = الملحمة؛ منسوب به علی بن ابی طالب (ع)، امام اول (-40) اهدا به: خانخانان تاریخ تألیف: 1013ق شرح فارسی خطبة البیان امیر المومنین (ع) است که در معرفی خود و بیان مناقب و خصوصیات خود در کوفه و یا بصره ایراد شده است. او در آغاز با یک مقدمه طولانی به شرح و بیان دو واژه محکم و متشابه پرداخته و می‌گوید: اگر این دو در قرآن کریم و احادیث باشند محکم یا متشابه نامیده می‌شوند و اگر در کلام بزرگان باشند شطح می‌نامند، پس از آن شمه‌ای از فضایل امیر مومنان (ع) را برشمرده و سپس به شیوه، عرفان و تصوف به شرح و بیان خطبه می‌پردازد، بنا به ضبط الذریعه این کتاب با این که همه فقرات خطبه را شرح نکرده بالغ بر سه هزار بیت است. مؤلف این شرح را با فقره «انا الذی عندی مفاتیح الغیب لایعلمها بعد محمد (ص) غیری» آغاز و با فقره «انا اظهر الاشیاء الوجودية الوجودية كيف اشاء انا باب خطئتهم التى يدخلون فيها» به انجام رسانده است. در پایان قصیده‌ای در مدح امیرمؤمنان (ع) به آن ملحق نموده است. نام مؤلف، در برخی منابع «احمد» آمده است. آغاز: الحمد لله الذى خلق الانسان علمه البيان ... و بعد چنین گوید پیک گفتار و صورت دیوار، محمد بن محمود الملقب به دهدار که چون دهقان ازل تخم محبت اهل بیت رسول ... و شیعیان حقیقی ایشان که اکابر صوفیه اند ... در زمین فطرت و مزرعه جبلتم ریخته ... انجام: اما بدانکه وجودک ذنب لایقاس به ذنب پس به صلح مثال شد که از باب خطبه درآمد ... که حاصل از این خطبه شده بخود و فيه غنية و الله يقول الحق و هو يهدى السبيل. چاپ: به اهتمام محمد حسین اکبری ساوی، تهران، انتشارات صائب، 1380 [نسخه‌های منزوی 1138/2؛ الذریعة 200/7 و 219؛ مكتبة امیرالمؤمنین 241/1 و 314/1؛ دنا 928/4 (40 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 330/7]