نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

الاحتجاج على اهل اللجاج

al-iḥtijāj ‘alā ahl-il-lijāj
174 نسخه ثبت‌شده از قرن 8 تا 14 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/2588
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #2588
پدیدآور / مؤلف: طبرسی، احمد بن علی
تاریخ و سده تألیف: نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 2، ص 110 تا 123
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: حدیث کلام و اعتقادات
عناوین دیگر و هم‌تراز:
احتجاج طبرسی (ehtejāj-e tabarsī)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

در نسبت این کتاب به فقیه متکلم ابو منصور احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی نگارنده «کافی» در فقه و شیخ طبرسی صاحب «تفسیر مجمع البیان» مفسر صاحب نام (فضل بن الحسن بن الفضل 470-548ق) اختلاف است. ابن شهر آشوب که شاگرد مؤلف بوده در «معالم العلماء» (ص 219) و ابن طاوس در «کشف المحجه» (فصل 54 ص35) نگارنده «الاحتجاج علی اهل اللجاج» است را احمد بن علی طبرسی می‌دانند نه شیخ طبرسی؛ نگارنده «مشایخ الشیعة» و ابن ابی جمهور احسائی در «غوالی اللئالی» و امین استرآبادی پنداشته‌اند که از آن شیخ طبرسی مفسر معروف است که نظر دوم خطاست و کتاب از احمد بن علی طبرسی است، اگر چه در خود کتاب نامی از خود نبرده و به کتاب هم نامی نداده است. احمد بن علی طبرسی در روزگار شیخ طبرسی مفسر و ابوالفتوح رازی می‌زیسته و از ابوجعفر مهدی بن ابی حرب حسینی مرعشی از ابوعلی حسن فرزند شیخ طوسی و ابوعبدالله جعفر بن محمد بن احمد دوریستی روایت داشته است (ص 3 و 33 احتجاج چاپ نجف). سخنان و فتواهای فقهی او را شهید اول در «غایة المراد» و شهید دوم در «شرح ارشاد» آورده‌اند. مؤلف در مقدمه کتاب می‌گوید: «چون جمعی از شیعیان امامیه در احتجاج به مخالفین و جدال به معاندین کوتاهی می‌کنند و تصور نموده که چون پیغمبران گذشته و ائمه دین علیهم صلوة الله اجمعین این راه را نپیموده‌اند احتجاج بدعت است بدین سبب این کتاب را که مشتمل بر احتجاجات پیغمبران گذشته و حضرت خاتم النبيين و ائمه هدی (ع) در اصول و فروع دین می‌باشد از کتب معتبره جمع و تألیف و کتاب خود را به احتجاج شیخ مفید و سید مرتضی رحمة الله عليهما که از بزرگان علماء امامیه‌اند ختم می‌نمایم.» در ابتدای کتاب آیاتی از قرآن که در آن برخی از انبیاء الهی مامور به احتجاج با دشمن شده اند بیان شده است. همچنین تعدادی از احادیث و روایات در فضیلت مدافعان از دین خدا با حجت و برهان در فصل اول کتاب بخشی از مجادلات حضرت رسول و ائمه اطهار و برخی از دانشمندان بزرگ شیعه در فصول دیگر کتاب ذکر شده است. اکثر احادیث ذکر شده در کتاب، به‌جز روایات منقول از تفسیر امام حسن عسکری مرسل می‌باشند و بدون ذکر سند آورده شده‌اند. کتاب در دو جلد سامان یافته است.
آغاز اثر
« بسمله. الحمدلله المتعالی عن صفات المخلوقين المنزه عن نعوت الناعتين المبرأعما لايليق بوحدانيته المرتفع عن الزوال و الفناء »
انجام اثر
« و هذه فضيلة تزيد على الفضائل و توفى على جميع الخصائص و المناقب و كفى بها برهانا لايحا و ميزاناً راجحاً. قطعنا هذا الكتاب على كلام السيد علم الهدى قدس سره والحمدلله رب العالمين و سلام على المرسلين »
سوابق و چاپ‌های اثر
این کتاب دو بار در سال 1268 و 1286 در ایران چاپ شده است؛ 2 جلد، تهران، 35-1336ش، 217+265ص؛ جلد اول، تهران، 1337ش، سربی، رقعی، چاپ دوم، 302ص؛ مشار عربی، ص23؛ طهران، سنگی، 1302ق.، وزیری، 258ص؛ تبریز، 1286ق.، 262ص؛ نجف، 1350ق.، 284ص [الذريعة 281/1و282؛ ريحانة الادب 35/4؛ ايضاح المكنون 31/1]
شروح، حواشی و منظومه‌ها (در فنخا)
كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ کاشانی، فتح الله بن شکرالله (-988) كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ علاء الدین اصفهانی، محمد بن اسماعیل (-10) احتجاج احمدی = احتجاج طبرسی (ترجمه)؛ غفاری مازندرانی، احمد بن علی (-11) ملحق الاحتجاج على اهل اللجاج؛ طالقانی، محمد حسین بن مقصود علی (-11) حدیث احتجاج (ترجمه)؛ قزوینی، آصف (-1136) الاحتجاجات؛ ناشناس الاحتجاج على اهل اللجاج (منتخب)؛ ناشناس الاحتجاج على اهل اللجاج (ترجمه)؛ ناشناس
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
الذريعة 281/1و282 ريحانة الادب 35/4 ايضاح المكنون 31/1

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● الاحتجاج على اهل اللجاج = احتجاج طبرسی / کلام و اعتقادات، حدیث / عربی al-iḥtijāj ‘alā ahl-il-lijāj = ehtejāj-e tabarsī طبرسی، احمد بن علی، - 620؟ قمری tabarsī، aḥmad-e-bn-e ‘alī ( - 1224) در نسبت این کتاب به فقیه متکلم ابو منصور احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی نگارنده «کافی» در فقه و شیخ طبرسی صاحب «تفسیر مجمع البیان» مفسر صاحب نام (فضل بن الحسن بن الفضل 470-548ق) اختلاف است. ابن شهر آشوب که شاگرد مؤلف بوده در «معالم العلماء» (ص 219) و ابن طاوس در «کشف المحجه» (فصل 54 ص35) نگارنده «الاحتجاج علی اهل اللجاج» است را احمد بن علی طبرسی می‌دانند نه شیخ طبرسی؛ نگارنده «مشایخ الشیعة» و ابن ابی جمهور احسائی در «غوالی اللئالی» و امین استرآبادی پنداشته‌اند که از آن شیخ طبرسی مفسر معروف است که نظر دوم خطاست و کتاب از احمد بن علی طبرسی است، اگر چه در خود کتاب نامی از خود نبرده و به کتاب هم نامی نداده است. احمد بن علی طبرسی در روزگار شیخ طبرسی مفسر و ابوالفتوح رازی می‌زیسته و از ابوجعفر مهدی بن ابی حرب حسینی مرعشی از ابوعلی حسن فرزند شیخ طوسی و ابوعبدالله جعفر بن محمد بن احمد دوریستی روایت داشته است (ص 3 و 33 احتجاج چاپ نجف). سخنان و فتواهای فقهی او را شهید اول در «غایة المراد» و شهید دوم در «شرح ارشاد» آورده‌اند. مؤلف در مقدمه کتاب می‌گوید: «چون جمعی از شیعیان امامیه در احتجاج به مخالفین و جدال به معاندین کوتاهی می‌کنند و تصور نموده که چون پیغمبران گذشته و ائمه دین علیهم صلوة الله اجمعین این راه را نپیموده‌اند احتجاج بدعت است بدین سبب این کتاب را که مشتمل بر احتجاجات پیغمبران گذشته و حضرت خاتم النبيين و ائمه هدی (ع) در اصول و فروع دین می‌باشد از کتب معتبره جمع و تألیف و کتاب خود را به احتجاج شیخ مفید و سید مرتضی رحمة الله عليهما که از بزرگان علماء امامیه‌اند ختم می‌نمایم.» در ابتدای کتاب آیاتی از قرآن که در آن برخی از انبیاء الهی مامور به احتجاج با دشمن شده اند بیان شده است. همچنین تعدادی از احادیث و روایات در فضیلت مدافعان از دین خدا با حجت و برهان در فصل اول کتاب بخشی از مجادلات حضرت رسول و ائمه اطهار و برخی از دانشمندان بزرگ شیعه در فصول دیگر کتاب ذکر شده است. اکثر احادیث ذکر شده در کتاب، به‌جز روایات منقول از تفسیر امام حسن عسکری مرسل می‌باشند و بدون ذکر سند آورده شده‌اند. کتاب در دو جلد سامان یافته است. آغاز: بسمله. الحمدلله المتعالی عن صفات المخلوقين المنزه عن نعوت الناعتين المبرأعما لايليق بوحدانيته المرتفع عن الزوال و الفناء انجام: و هذه فضيلة تزيد على الفضائل و توفى على جميع الخصائص و المناقب و كفى بها برهانا لايحا و ميزاناً راجحاً. قطعنا هذا الكتاب على كلام السيد علم الهدى قدس سره والحمدلله رب العالمين و سلام على المرسلين چاپ: این کتاب دو بار در سال 1268 و 1286 در ایران چاپ شده است؛ 2 جلد، تهران، 35-1336ش، 217+265ص؛ جلد اول، تهران، 1337ش، سربی، رقعی، چاپ دوم، 302ص؛ مشار عربی، ص23؛ طهران، سنگی، 1302ق.، وزیری، 258ص؛ تبریز، 1286ق.، 262ص؛ نجف، 1350ق.، 284ص [الذريعة 281/1و282؛ ريحانة الادب 35/4؛ ايضاح المكنون 31/1] شرح و حواشی: 1- كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ کاشانی، فتح الله بن شکرالله (-988) 2- كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ علاء الدین اصفهانی، محمد بن اسماعیل (-10) 3- احتجاج احمدی = احتجاج طبرسی (ترجمه)؛ غفاری مازندرانی، احمد بن علی (-11) 4- ملحق الاحتجاج على اهل اللجاج؛ طالقانی، محمد حسین بن مقصود علی (-11) 5- حدیث احتجاج (ترجمه)؛ قزوینی، آصف (-1136) 6- الاحتجاجات؛ ناشناس 7- الاحتجاج على اهل اللجاج (منتخب)؛ ناشناس 8- الاحتجاج على اهل اللجاج (ترجمه)؛ ناشناس

نسخه‌های خطی این اثر

174 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
151
رضوی
مشهد
12270 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 297 شناسنامه ←
152
مرعشی
قم
11013 بی‌کاتب قرن 11 نستعلیق، نسخ 211 شناسنامه ←
153
مرکز احیاء
قم
2588 نامشخص - - 662 شناسنامه ←
154
نواب
مشهد
539 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 239 شناسنامه ←
155
مدرسه آیة الله خوئی
مشهد
322 بی‌کاتب قرن 11 - - شناسنامه ←
156
مرتضوی
مشهد
بدون شماره بی‌کاتب قرن 11 - - شناسنامه ←
157
مرعشی
قم
13563 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 278 شناسنامه ←
158
مجلس
تهران
592-طباطبائی بی‌کاتب قرن 11 نستعلیق 160 شناسنامه ←
159
مدرسه جعفریه زهان
زهان
130 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 237 شناسنامه ←
160
دانشگاه
تهران
2069 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 264 شناسنامه ←
161
دانشگاه
تهران
2714 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 266 شناسنامه ←
162
مجلس
تهران
14434 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 212 شناسنامه ←
163
مجلس
تهران
11425 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 215 شناسنامه ←
164
سپهسالار
تهران
54 مشیر بی‌کاتب قرن 11 نسخ 354 شناسنامه ←
165
مرکز احیاء
قم
214 نامشخص - - - شناسنامه ←
166
سپهسالار
تهران
1804 بی‌کاتب 988ق نسخ 315 شناسنامه ←
167
معصومیه
قم
23/3-5914 عبدالحق بن محمد بن عیسی حسینی مکی مدنی بحرانی بلدی حلی 3 ذیحجه 980ق نسخ 316 شناسنامه ←
168
گلپایگانی
قم
8390-57/60 عنایت الله بن نورالله بن عبدالله تبریزی دوشنبه 8 ربیع الثانی953ق نسخ 27 شناسنامه ←
169
جلیلی
کرمانشاه
338 بی‌کاتب قرن 10 نسخ 270 شناسنامه ←
170
رضوی
مشهد
1581 بی‌کاتب 884ق نسخ - شناسنامه ←
171
مرکز احیاء
قم
1339 نامشخص - - - شناسنامه ←
172
مرعشی
قم
668عکسی بی‌کاتب 873ق نسخ 250 شناسنامه ←
173
گلپایگانی
قم
6318-32/18 بی‌کاتب 873ق نسخ 249 شناسنامه ←
174
امام صادق
اردکان یزد
177 علی بن ابراهیم بن معلی یک‌شنبه 18 ذیحجه 736ق نسخ 270 شناسنامه ←