شناسنامه کتابشناختی اثر
الاحتجاج على اهل اللجاج
al-iḥtijāj ‘alā ahl-il-lijāj
174
نسخه ثبتشده
از قرن 8 تا 14 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخهها
↓
پیوند کوتاه:
/w/2588
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #2588
پدیدآور / مؤلف:
طبرسی، احمد بن علی
تاریخ و سده تألیف:
نامشخص
مأخذ فهرستنویسی:
فنخا، ج 2، ص 110
تا 123
زبان و قالب:
عربی
عناوین دیگر و همتراز:
احتجاج طبرسی
(ehtejāj-e tabarsī)
معرفی و مشخصات کتابشناختی اثر (در مأخذ فنخا)
در نسبت این کتاب به فقیه متکلم ابو منصور احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی نگارنده «کافی» در فقه و شیخ طبرسی صاحب «تفسیر مجمع البیان» مفسر صاحب نام (فضل بن الحسن بن الفضل 470-548ق) اختلاف است. ابن شهر آشوب که شاگرد مؤلف بوده در «معالم العلماء» (ص 219) و ابن طاوس در «کشف المحجه» (فصل 54 ص35) نگارنده «الاحتجاج علی اهل اللجاج» است را احمد بن علی طبرسی میدانند نه شیخ طبرسی؛ نگارنده «مشایخ الشیعة» و ابن ابی جمهور احسائی در «غوالی اللئالی» و امین استرآبادی پنداشتهاند که از آن شیخ طبرسی مفسر معروف است که نظر دوم خطاست و کتاب از احمد بن علی طبرسی است، اگر چه در خود کتاب نامی از خود نبرده و به کتاب هم نامی نداده است. احمد بن علی طبرسی در روزگار شیخ طبرسی مفسر و ابوالفتوح رازی میزیسته و از ابوجعفر مهدی بن ابی حرب حسینی مرعشی از ابوعلی حسن فرزند شیخ طوسی و ابوعبدالله جعفر بن محمد بن احمد دوریستی روایت داشته است (ص 3 و 33 احتجاج چاپ نجف). سخنان و فتواهای فقهی او را شهید اول در «غایة المراد» و شهید دوم در «شرح ارشاد» آوردهاند.
مؤلف در مقدمه کتاب میگوید: «چون جمعی از شیعیان امامیه در احتجاج به مخالفین و جدال به معاندین کوتاهی میکنند و تصور نموده که چون پیغمبران گذشته و ائمه دین علیهم صلوة الله اجمعین این راه را نپیمودهاند احتجاج بدعت است بدین سبب این کتاب را که مشتمل بر احتجاجات پیغمبران گذشته و حضرت خاتم النبيين و ائمه هدی (ع) در اصول و فروع دین میباشد از کتب معتبره جمع و تألیف و کتاب خود را به احتجاج شیخ مفید و سید مرتضی رحمة الله عليهما که از بزرگان علماء امامیهاند ختم مینمایم.» در ابتدای کتاب آیاتی از قرآن که در آن برخی از انبیاء الهی مامور به احتجاج با دشمن شده اند بیان شده است. همچنین تعدادی از احادیث و روایات در فضیلت مدافعان از دین خدا با حجت و برهان در فصل اول کتاب بخشی از مجادلات حضرت رسول و ائمه اطهار و برخی از دانشمندان بزرگ شیعه در فصول دیگر کتاب ذکر شده است. اکثر احادیث ذکر شده در کتاب، بهجز روایات منقول از تفسیر امام حسن عسکری مرسل میباشند و بدون ذکر سند آورده شدهاند. کتاب در دو جلد سامان یافته است.
آغاز اثر
« بسمله. الحمدلله المتعالی عن صفات المخلوقين المنزه عن نعوت الناعتين المبرأعما لايليق بوحدانيته المرتفع عن الزوال و الفناء »
انجام اثر
« و هذه فضيلة تزيد على الفضائل و توفى على جميع الخصائص و المناقب و كفى بها برهانا لايحا و ميزاناً راجحاً. قطعنا هذا الكتاب على كلام السيد علم الهدى قدس سره والحمدلله رب العالمين و سلام على المرسلين »
سوابق و چاپهای اثر
این کتاب دو بار در سال 1268 و 1286 در ایران چاپ شده است؛ 2 جلد، تهران، 35-1336ش، 217+265ص؛ جلد اول، تهران، 1337ش، سربی، رقعی، چاپ دوم، 302ص؛ مشار عربی، ص23؛ طهران، سنگی، 1302ق.، وزیری، 258ص؛ تبریز، 1286ق.، 262ص؛ نجف، 1350ق.، 284ص [الذريعة 281/1و282؛ ريحانة الادب 35/4؛ ايضاح المكنون 31/1]
شروح، حواشی و منظومهها (در فنخا)
كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ کاشانی، فتح الله بن شکرالله (-988)
كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ علاء الدین اصفهانی، محمد بن اسماعیل (-10)
احتجاج احمدی = احتجاج طبرسی (ترجمه)؛ غفاری مازندرانی، احمد بن علی (-11)
ملحق الاحتجاج على اهل اللجاج؛ طالقانی، محمد حسین بن مقصود علی (-11)
حدیث احتجاج (ترجمه)؛ قزوینی، آصف (-1136)
الاحتجاجات؛ ناشناس
الاحتجاج على اهل اللجاج (منتخب)؛ ناشناس
الاحتجاج على اهل اللجاج (ترجمه)؛ ناشناس
مآخذ و منابع کتابشناسی اثر
الذريعة 281/1و282
ريحانة الادب 35/4
ايضاح المكنون 31/1
متن فنخا (فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا))
● الاحتجاج على اهل اللجاج = احتجاج طبرسی / کلام و اعتقادات، حدیث / عربی
al-iḥtijāj ‘alā ahl-il-lijāj = ehtejāj-e tabarsī
طبرسی، احمد بن علی، - 620؟ قمری
tabarsī، aḥmad-e-bn-e ‘alī ( - 1224)
در نسبت این کتاب به فقیه متکلم ابو منصور احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی نگارنده «کافی» در فقه و شیخ طبرسی صاحب «تفسیر مجمع البیان» مفسر صاحب نام (فضل بن الحسن بن الفضل 470-548ق) اختلاف است. ابن شهر آشوب که شاگرد مؤلف بوده در «معالم العلماء» (ص 219) و ابن طاوس در «کشف المحجه» (فصل 54 ص35) نگارنده «الاحتجاج علی اهل اللجاج» است را احمد بن علی طبرسی میدانند نه شیخ طبرسی؛ نگارنده «مشایخ الشیعة» و ابن ابی جمهور احسائی در «غوالی اللئالی» و امین استرآبادی پنداشتهاند که از آن شیخ طبرسی مفسر معروف است که نظر دوم خطاست و کتاب از احمد بن علی طبرسی است، اگر چه در خود کتاب نامی از خود نبرده و به کتاب هم نامی نداده است. احمد بن علی طبرسی در روزگار شیخ طبرسی مفسر و ابوالفتوح رازی میزیسته و از ابوجعفر مهدی بن ابی حرب حسینی مرعشی از ابوعلی حسن فرزند شیخ طوسی و ابوعبدالله جعفر بن محمد بن احمد دوریستی روایت داشته است (ص 3 و 33 احتجاج چاپ نجف). سخنان و فتواهای فقهی او را شهید اول در «غایة المراد» و شهید دوم در «شرح ارشاد» آوردهاند.
مؤلف در مقدمه کتاب میگوید: «چون جمعی از شیعیان امامیه در احتجاج به مخالفین و جدال به معاندین کوتاهی میکنند و تصور نموده که چون پیغمبران گذشته و ائمه دین علیهم صلوة الله اجمعین این راه را نپیمودهاند احتجاج بدعت است بدین سبب این کتاب را که مشتمل بر احتجاجات پیغمبران گذشته و حضرت خاتم النبيين و ائمه هدی (ع) در اصول و فروع دین میباشد از کتب معتبره جمع و تألیف و کتاب خود را به احتجاج شیخ مفید و سید مرتضی رحمة الله عليهما که از بزرگان علماء امامیهاند ختم مینمایم.» در ابتدای کتاب آیاتی از قرآن که در آن برخی از انبیاء الهی مامور به احتجاج با دشمن شده اند بیان شده است. همچنین تعدادی از احادیث و روایات در فضیلت مدافعان از دین خدا با حجت و برهان در فصل اول کتاب بخشی از مجادلات حضرت رسول و ائمه اطهار و برخی از دانشمندان بزرگ شیعه در فصول دیگر کتاب ذکر شده است. اکثر احادیث ذکر شده در کتاب، بهجز روایات منقول از تفسیر امام حسن عسکری مرسل میباشند و بدون ذکر سند آورده شدهاند. کتاب در دو جلد سامان یافته است.
آغاز: بسمله. الحمدلله المتعالی عن صفات المخلوقين المنزه عن نعوت الناعتين المبرأعما لايليق بوحدانيته المرتفع عن الزوال و الفناء
انجام: و هذه فضيلة تزيد على الفضائل و توفى على جميع الخصائص و المناقب و كفى بها برهانا لايحا و ميزاناً راجحاً. قطعنا هذا الكتاب على كلام السيد علم الهدى قدس سره والحمدلله رب العالمين و سلام على المرسلين
چاپ: این کتاب دو بار در سال 1268 و 1286 در ایران چاپ شده است؛ 2 جلد، تهران، 35-1336ش، 217+265ص؛ جلد اول، تهران، 1337ش، سربی، رقعی، چاپ دوم، 302ص؛ مشار عربی، ص23؛ طهران، سنگی، 1302ق.، وزیری، 258ص؛ تبریز، 1286ق.، 262ص؛ نجف، 1350ق.، 284ص [الذريعة 281/1و282؛ ريحانة الادب 35/4؛ ايضاح المكنون 31/1]
شرح و حواشی:
1- كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ کاشانی، فتح الله بن شکرالله (-988)
2- كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ علاء الدین اصفهانی، محمد بن اسماعیل (-10)
3- احتجاج احمدی = احتجاج طبرسی (ترجمه)؛ غفاری مازندرانی، احمد بن علی (-11)
4- ملحق الاحتجاج على اهل اللجاج؛ طالقانی، محمد حسین بن مقصود علی (-11)
5- حدیث احتجاج (ترجمه)؛ قزوینی، آصف (-1136)
6- الاحتجاجات؛ ناشناس
7- الاحتجاج على اهل اللجاج (منتخب)؛ ناشناس
8- الاحتجاج على اهل اللجاج (ترجمه)؛ ناشناس
نسخههای خطی این اثر
174 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 31 |
رضوی
مشهد
|
19177 | بیکاتب | شوال1237ق | نسخ | 343 | شناسنامه ← |
| 32 |
عمومی
مراغه
|
136 | بیکاتب | 1236ق | - | 265 | شناسنامه ← |
| 33 |
مجلس
تهران
|
14440/1 | محمد حسین بن ملا عبدالله الشامکانی الملائی | 27 ربیع الثانی 1233ق | نسخ | 321 | شناسنامه ← |
| 34 |
سپهسالار
تهران
|
6300 | بیکاتب | 15 ربیع الاول 1226ق | نسخ | 332 | شناسنامه ← |
| 35 |
مجلس
تهران
|
7554 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 317 | شناسنامه ← |
| 36 |
گلپایگانی
قم
|
1380-8/90 | بیکاتب | یکشنبه صفر 1209ق | نستعلیق | 272 | شناسنامه ← |
| 37 |
دارالحدیث
قم
|
281 | بیکاتب | قرن 13 | نسخ | 181 | شناسنامه ← |
| 38 |
مرعشی
قم
|
121 | بیکاتب | قرن 13 | نسخ | 240 | شناسنامه ← |
| 39 |
مرکز احیاء
قم
|
3749 | بیکاتب | قرن 12 یا 13 | نسخ | 149 | شناسنامه ← |
| 40 |
مجلس
تهران
|
7236 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 332 | شناسنامه ← |
| 41 |
نمازی
خوی
|
107 | محمدرضا بن حاجی محمد شوشتری | 1150ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 42 |
دارالحدیث
قم
|
107 | قاسم بن جلال الدین محمد یامچی | یکشنبه 7 ربیع الاول 1134ق | نسخ | 139 | شناسنامه ← |
| 43 |
عمومی اصفهان (فرهنگ سابق)
اصفهان
|
3113 | معزالدین محمد بن ضیاءالدین محمد | پنجشنبه دهه دوم جمادی الثانی1132ق | نسخ | 561 | شناسنامه ← |
| 44 |
رضوی
مشهد
|
13072 | بیکاتب | 1131ق | نسخ | 303 | شناسنامه ← |
| 45 |
مدیر شانه چی
مشهد
|
5 | بیکاتب | 1131ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 46 |
مدرسه حبیبیه
فردوس
|
10 | محمد تقی بن محمد نصیر | 2 رجب 1130ق | نسخ | 242 | شناسنامه ← |
| 47 |
رضوی
مشهد
|
20372 | محمد حسین بن عبدالفتاح | 21 ربیع الثانی 1129ق | نسخ | 193 | شناسنامه ← |
| 48 |
ملی
تهران
|
4563 | ابن حاجی محمد حسین عبد الصانع ملقب به ابی اسحاق مهمان دوستی | 1128ق | نسخ | 169 | شناسنامه ← |
| 49 |
صدوقی یزدی
یزد
|
73 | محمد صفی بن محمد شفیع هزار جریبی | جمعه 18 شوال1127ق | نسخ | 220 | شناسنامه ← |
| 50 |
مرکز احیاء
قم
|
1073 | دوستمحمد بن سلطانمحمد بن شیر علی بن مقصود بن غریب استرابادی هزارجریبی | 3 ربیع الثانی 1123ق | نسخ | 183 | شناسنامه ← |
| 51 |
مرکز احیاء
قم
|
3061 | ابراهیم بن میر عماد الدین محمد حسینی استرآبادی | از محرم تا دهه آخر ربیع الاول1123ق | نسخ | 188 | شناسنامه ← |
| 52 |
شفتی، مهدی
اصفهان
|
52 | زکریا بن فریدون حسین | 1123ق | نسخ | 224 | شناسنامه ← |
| 53 |
ملی
تهران
|
3922/2 | محمد قاسم بن علیشاه سبزواری | 1123ق | نسخ | 120 | شناسنامه ← |
| 54 |
ملی
تهران
|
3922/1 | محمد قاسم بن علیشاه سبزواری | 1122ق | نسخ | 99 | شناسنامه ← |
| 55 |
مجلس
تهران
|
11536 | بیکاتب | 16 ربیع الثانی 1121ق | نسخ | 225 | شناسنامه ← |
| 56 |
مدرسه غرب
همدان
|
355 | حاج عبد الوهاب بن حاج بنیاد | سهشنبه دهه اول ربیع الثانی 1118ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 57 |
سپهسالار
تهران
|
6299 | بیکاتب | 24 جمادی الاول 1116ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 58 |
رضوی
مشهد
|
26719 | بیکاتب | رمضان 1108ق | نسخ | 197 | شناسنامه ← |
| 59 |
رضوی
مشهد
|
1576 | بیکاتب | 1108ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 60 |
نمازی
خوی
|
708 | محمد هادی بم محمد هاشم حسینی | سلخ ذیقعده 1108ق | نسخ | - | شناسنامه ← |