نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

الاحتجاج على اهل اللجاج

al-iḥtijāj ‘alā ahl-il-lijāj
174 نسخه ثبت‌شده از قرن 8 تا 14 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/2588
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #2588
پدیدآور / مؤلف: طبرسی، احمد بن علی
تاریخ و سده تألیف: نامشخص
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 2، ص 110 تا 123
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: حدیث کلام و اعتقادات
عناوین دیگر و هم‌تراز:
احتجاج طبرسی (ehtejāj-e tabarsī)

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

در نسبت این کتاب به فقیه متکلم ابو منصور احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی نگارنده «کافی» در فقه و شیخ طبرسی صاحب «تفسیر مجمع البیان» مفسر صاحب نام (فضل بن الحسن بن الفضل 470-548ق) اختلاف است. ابن شهر آشوب که شاگرد مؤلف بوده در «معالم العلماء» (ص 219) و ابن طاوس در «کشف المحجه» (فصل 54 ص35) نگارنده «الاحتجاج علی اهل اللجاج» است را احمد بن علی طبرسی می‌دانند نه شیخ طبرسی؛ نگارنده «مشایخ الشیعة» و ابن ابی جمهور احسائی در «غوالی اللئالی» و امین استرآبادی پنداشته‌اند که از آن شیخ طبرسی مفسر معروف است که نظر دوم خطاست و کتاب از احمد بن علی طبرسی است، اگر چه در خود کتاب نامی از خود نبرده و به کتاب هم نامی نداده است. احمد بن علی طبرسی در روزگار شیخ طبرسی مفسر و ابوالفتوح رازی می‌زیسته و از ابوجعفر مهدی بن ابی حرب حسینی مرعشی از ابوعلی حسن فرزند شیخ طوسی و ابوعبدالله جعفر بن محمد بن احمد دوریستی روایت داشته است (ص 3 و 33 احتجاج چاپ نجف). سخنان و فتواهای فقهی او را شهید اول در «غایة المراد» و شهید دوم در «شرح ارشاد» آورده‌اند. مؤلف در مقدمه کتاب می‌گوید: «چون جمعی از شیعیان امامیه در احتجاج به مخالفین و جدال به معاندین کوتاهی می‌کنند و تصور نموده که چون پیغمبران گذشته و ائمه دین علیهم صلوة الله اجمعین این راه را نپیموده‌اند احتجاج بدعت است بدین سبب این کتاب را که مشتمل بر احتجاجات پیغمبران گذشته و حضرت خاتم النبيين و ائمه هدی (ع) در اصول و فروع دین می‌باشد از کتب معتبره جمع و تألیف و کتاب خود را به احتجاج شیخ مفید و سید مرتضی رحمة الله عليهما که از بزرگان علماء امامیه‌اند ختم می‌نمایم.» در ابتدای کتاب آیاتی از قرآن که در آن برخی از انبیاء الهی مامور به احتجاج با دشمن شده اند بیان شده است. همچنین تعدادی از احادیث و روایات در فضیلت مدافعان از دین خدا با حجت و برهان در فصل اول کتاب بخشی از مجادلات حضرت رسول و ائمه اطهار و برخی از دانشمندان بزرگ شیعه در فصول دیگر کتاب ذکر شده است. اکثر احادیث ذکر شده در کتاب، به‌جز روایات منقول از تفسیر امام حسن عسکری مرسل می‌باشند و بدون ذکر سند آورده شده‌اند. کتاب در دو جلد سامان یافته است.
آغاز اثر
« بسمله. الحمدلله المتعالی عن صفات المخلوقين المنزه عن نعوت الناعتين المبرأعما لايليق بوحدانيته المرتفع عن الزوال و الفناء »
انجام اثر
« و هذه فضيلة تزيد على الفضائل و توفى على جميع الخصائص و المناقب و كفى بها برهانا لايحا و ميزاناً راجحاً. قطعنا هذا الكتاب على كلام السيد علم الهدى قدس سره والحمدلله رب العالمين و سلام على المرسلين »
سوابق و چاپ‌های اثر
این کتاب دو بار در سال 1268 و 1286 در ایران چاپ شده است؛ 2 جلد، تهران، 35-1336ش، 217+265ص؛ جلد اول، تهران، 1337ش، سربی، رقعی، چاپ دوم، 302ص؛ مشار عربی، ص23؛ طهران، سنگی، 1302ق.، وزیری، 258ص؛ تبریز، 1286ق.، 262ص؛ نجف، 1350ق.، 284ص [الذريعة 281/1و282؛ ريحانة الادب 35/4؛ ايضاح المكنون 31/1]
شروح، حواشی و منظومه‌ها (در فنخا)
كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ کاشانی، فتح الله بن شکرالله (-988) كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ علاء الدین اصفهانی، محمد بن اسماعیل (-10) احتجاج احمدی = احتجاج طبرسی (ترجمه)؛ غفاری مازندرانی، احمد بن علی (-11) ملحق الاحتجاج على اهل اللجاج؛ طالقانی، محمد حسین بن مقصود علی (-11) حدیث احتجاج (ترجمه)؛ قزوینی، آصف (-1136) الاحتجاجات؛ ناشناس الاحتجاج على اهل اللجاج (منتخب)؛ ناشناس الاحتجاج على اهل اللجاج (ترجمه)؛ ناشناس
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
الذريعة 281/1و282 ريحانة الادب 35/4 ايضاح المكنون 31/1

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● الاحتجاج على اهل اللجاج = احتجاج طبرسی / کلام و اعتقادات، حدیث / عربی al-iḥtijāj ‘alā ahl-il-lijāj = ehtejāj-e tabarsī طبرسی، احمد بن علی، - 620؟ قمری tabarsī، aḥmad-e-bn-e ‘alī ( - 1224) در نسبت این کتاب به فقیه متکلم ابو منصور احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی نگارنده «کافی» در فقه و شیخ طبرسی صاحب «تفسیر مجمع البیان» مفسر صاحب نام (فضل بن الحسن بن الفضل 470-548ق) اختلاف است. ابن شهر آشوب که شاگرد مؤلف بوده در «معالم العلماء» (ص 219) و ابن طاوس در «کشف المحجه» (فصل 54 ص35) نگارنده «الاحتجاج علی اهل اللجاج» است را احمد بن علی طبرسی می‌دانند نه شیخ طبرسی؛ نگارنده «مشایخ الشیعة» و ابن ابی جمهور احسائی در «غوالی اللئالی» و امین استرآبادی پنداشته‌اند که از آن شیخ طبرسی مفسر معروف است که نظر دوم خطاست و کتاب از احمد بن علی طبرسی است، اگر چه در خود کتاب نامی از خود نبرده و به کتاب هم نامی نداده است. احمد بن علی طبرسی در روزگار شیخ طبرسی مفسر و ابوالفتوح رازی می‌زیسته و از ابوجعفر مهدی بن ابی حرب حسینی مرعشی از ابوعلی حسن فرزند شیخ طوسی و ابوعبدالله جعفر بن محمد بن احمد دوریستی روایت داشته است (ص 3 و 33 احتجاج چاپ نجف). سخنان و فتواهای فقهی او را شهید اول در «غایة المراد» و شهید دوم در «شرح ارشاد» آورده‌اند. مؤلف در مقدمه کتاب می‌گوید: «چون جمعی از شیعیان امامیه در احتجاج به مخالفین و جدال به معاندین کوتاهی می‌کنند و تصور نموده که چون پیغمبران گذشته و ائمه دین علیهم صلوة الله اجمعین این راه را نپیموده‌اند احتجاج بدعت است بدین سبب این کتاب را که مشتمل بر احتجاجات پیغمبران گذشته و حضرت خاتم النبيين و ائمه هدی (ع) در اصول و فروع دین می‌باشد از کتب معتبره جمع و تألیف و کتاب خود را به احتجاج شیخ مفید و سید مرتضی رحمة الله عليهما که از بزرگان علماء امامیه‌اند ختم می‌نمایم.» در ابتدای کتاب آیاتی از قرآن که در آن برخی از انبیاء الهی مامور به احتجاج با دشمن شده اند بیان شده است. همچنین تعدادی از احادیث و روایات در فضیلت مدافعان از دین خدا با حجت و برهان در فصل اول کتاب بخشی از مجادلات حضرت رسول و ائمه اطهار و برخی از دانشمندان بزرگ شیعه در فصول دیگر کتاب ذکر شده است. اکثر احادیث ذکر شده در کتاب، به‌جز روایات منقول از تفسیر امام حسن عسکری مرسل می‌باشند و بدون ذکر سند آورده شده‌اند. کتاب در دو جلد سامان یافته است. آغاز: بسمله. الحمدلله المتعالی عن صفات المخلوقين المنزه عن نعوت الناعتين المبرأعما لايليق بوحدانيته المرتفع عن الزوال و الفناء انجام: و هذه فضيلة تزيد على الفضائل و توفى على جميع الخصائص و المناقب و كفى بها برهانا لايحا و ميزاناً راجحاً. قطعنا هذا الكتاب على كلام السيد علم الهدى قدس سره والحمدلله رب العالمين و سلام على المرسلين چاپ: این کتاب دو بار در سال 1268 و 1286 در ایران چاپ شده است؛ 2 جلد، تهران، 35-1336ش، 217+265ص؛ جلد اول، تهران، 1337ش، سربی، رقعی، چاپ دوم، 302ص؛ مشار عربی، ص23؛ طهران، سنگی، 1302ق.، وزیری، 258ص؛ تبریز، 1286ق.، 262ص؛ نجف، 1350ق.، 284ص [الذريعة 281/1و282؛ ريحانة الادب 35/4؛ ايضاح المكنون 31/1] شرح و حواشی: 1- كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ کاشانی، فتح الله بن شکرالله (-988) 2- كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ علاء الدین اصفهانی، محمد بن اسماعیل (-10) 3- احتجاج احمدی = احتجاج طبرسی (ترجمه)؛ غفاری مازندرانی، احمد بن علی (-11) 4- ملحق الاحتجاج على اهل اللجاج؛ طالقانی، محمد حسین بن مقصود علی (-11) 5- حدیث احتجاج (ترجمه)؛ قزوینی، آصف (-1136) 6- الاحتجاجات؛ ناشناس 7- الاحتجاج على اهل اللجاج (منتخب)؛ ناشناس 8- الاحتجاج على اهل اللجاج (ترجمه)؛ ناشناس

نسخه‌های خطی این اثر

174 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
31
رضوی
مشهد
19177 بی‌کاتب شوال1237ق نسخ 343 شناسنامه ←
32
عمومی
مراغه
136 بی‌کاتب 1236ق - 265 شناسنامه ←
33
مجلس
تهران
14440/1 محمد حسین بن ملا عبدالله الشامکانی الملائی 27 ربیع الثانی 1233ق نسخ 321 شناسنامه ←
34
سپهسالار
تهران
6300 بی‌کاتب 15 ربیع الاول 1226ق نسخ 332 شناسنامه ←
35
مجلس
تهران
7554 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 317 شناسنامه ←
36
گلپایگانی
قم
1380-8/90 بی‌کاتب یکشنبه صفر 1209ق نستعلیق 272 شناسنامه ←
37
دارالحدیث
قم
281 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 181 شناسنامه ←
38
مرعشی
قم
121 بی‌کاتب قرن 13 نسخ 240 شناسنامه ←
39
مرکز احیاء
قم
3749 بی‌کاتب قرن 12 یا 13 نسخ 149 شناسنامه ←
40
مجلس
تهران
7236 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 332 شناسنامه ←
41
نمازی
خوی
107 محمدرضا بن حاجی محمد شوشتری 1150ق نسخ - شناسنامه ←
42
دارالحدیث
قم
107 قاسم بن جلال الدین محمد یامچی یک‌شنبه 7 ربیع الاول 1134ق نسخ 139 شناسنامه ←
43
عمومی اصفهان (فرهنگ سابق)
اصفهان
3113 معزالدین محمد بن ضیاءالدین محمد پنج‌شنبه دهه دوم جمادی الثانی1132ق نسخ 561 شناسنامه ←
44
رضوی
مشهد
13072 بی‌کاتب 1131ق نسخ 303 شناسنامه ←
45
مدیر شانه چی
مشهد
5 بی‌کاتب 1131ق نسخ - شناسنامه ←
46
مدرسه حبیبیه
فردوس
10 محمد تقی بن محمد نصیر 2 رجب 1130ق نسخ 242 شناسنامه ←
47
رضوی
مشهد
20372 محمد حسین بن عبدالفتاح 21 ربیع الثانی 1129ق نسخ 193 شناسنامه ←
48
ملی
تهران
4563 ابن حاجی محمد حسین عبد الصانع ملقب به ابی اسحاق مهمان دوستی 1128ق نسخ 169 شناسنامه ←
49
صدوقی یزدی
یزد
73 محمد صفی بن محمد شفیع هزار جریبی جمعه 18 شوال1127ق نسخ 220 شناسنامه ←
50
مرکز احیاء
قم
1073 دوستمحمد بن سلطانمحمد بن شیر علی بن مقصود بن غریب استرابادی هزارجریبی 3 ربیع الثانی 1123ق نسخ 183 شناسنامه ←
51
مرکز احیاء
قم
3061 ابراهیم بن میر عماد الدین محمد حسینی استرآبادی از محرم تا دهه آخر ربیع الاول1123ق نسخ 188 شناسنامه ←
52
شفتی، مهدی
اصفهان
52 زکریا بن فریدون حسین 1123ق نسخ 224 شناسنامه ←
53
ملی
تهران
3922/2 محمد قاسم بن علیشاه سبزواری 1123ق نسخ 120 شناسنامه ←
54
ملی
تهران
3922/1 محمد قاسم بن علیشاه سبزواری 1122ق نسخ 99 شناسنامه ←
55
مجلس
تهران
11536 بی‌کاتب 16 ربیع الثانی 1121ق نسخ 225 شناسنامه ←
56
مدرسه غرب
همدان
355 حاج عبد الوهاب بن حاج بنیاد سه‌شنبه دهه اول ربیع الثانی 1118ق نسخ - شناسنامه ←
57
سپهسالار
تهران
6299 بی‌کاتب 24 جمادی الاول 1116ق نسخ - شناسنامه ←
58
رضوی
مشهد
26719 بی‌کاتب رمضان 1108ق نسخ 197 شناسنامه ←
59
رضوی
مشهد
1576 بی‌کاتب 1108ق نسخ - شناسنامه ←
60
نمازی
خوی
708 محمد هادی بم محمد هاشم حسینی سلخ ذیقعده 1108ق نسخ - شناسنامه ←