شناسنامه کتابشناختی اثر
الاحتجاج على اهل اللجاج
al-iḥtijāj ‘alā ahl-il-lijāj
174
نسخه ثبتشده
از قرن 8 تا 14 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخهها
↓
پیوند کوتاه:
/w/2588
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #2588
پدیدآور / مؤلف:
طبرسی، احمد بن علی
تاریخ و سده تألیف:
نامشخص
مأخذ فهرستنویسی:
فنخا، ج 2، ص 110
تا 123
زبان و قالب:
عربی
عناوین دیگر و همتراز:
احتجاج طبرسی
(ehtejāj-e tabarsī)
معرفی و مشخصات کتابشناختی اثر (در مأخذ فنخا)
در نسبت این کتاب به فقیه متکلم ابو منصور احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی نگارنده «کافی» در فقه و شیخ طبرسی صاحب «تفسیر مجمع البیان» مفسر صاحب نام (فضل بن الحسن بن الفضل 470-548ق) اختلاف است. ابن شهر آشوب که شاگرد مؤلف بوده در «معالم العلماء» (ص 219) و ابن طاوس در «کشف المحجه» (فصل 54 ص35) نگارنده «الاحتجاج علی اهل اللجاج» است را احمد بن علی طبرسی میدانند نه شیخ طبرسی؛ نگارنده «مشایخ الشیعة» و ابن ابی جمهور احسائی در «غوالی اللئالی» و امین استرآبادی پنداشتهاند که از آن شیخ طبرسی مفسر معروف است که نظر دوم خطاست و کتاب از احمد بن علی طبرسی است، اگر چه در خود کتاب نامی از خود نبرده و به کتاب هم نامی نداده است. احمد بن علی طبرسی در روزگار شیخ طبرسی مفسر و ابوالفتوح رازی میزیسته و از ابوجعفر مهدی بن ابی حرب حسینی مرعشی از ابوعلی حسن فرزند شیخ طوسی و ابوعبدالله جعفر بن محمد بن احمد دوریستی روایت داشته است (ص 3 و 33 احتجاج چاپ نجف). سخنان و فتواهای فقهی او را شهید اول در «غایة المراد» و شهید دوم در «شرح ارشاد» آوردهاند.
مؤلف در مقدمه کتاب میگوید: «چون جمعی از شیعیان امامیه در احتجاج به مخالفین و جدال به معاندین کوتاهی میکنند و تصور نموده که چون پیغمبران گذشته و ائمه دین علیهم صلوة الله اجمعین این راه را نپیمودهاند احتجاج بدعت است بدین سبب این کتاب را که مشتمل بر احتجاجات پیغمبران گذشته و حضرت خاتم النبيين و ائمه هدی (ع) در اصول و فروع دین میباشد از کتب معتبره جمع و تألیف و کتاب خود را به احتجاج شیخ مفید و سید مرتضی رحمة الله عليهما که از بزرگان علماء امامیهاند ختم مینمایم.» در ابتدای کتاب آیاتی از قرآن که در آن برخی از انبیاء الهی مامور به احتجاج با دشمن شده اند بیان شده است. همچنین تعدادی از احادیث و روایات در فضیلت مدافعان از دین خدا با حجت و برهان در فصل اول کتاب بخشی از مجادلات حضرت رسول و ائمه اطهار و برخی از دانشمندان بزرگ شیعه در فصول دیگر کتاب ذکر شده است. اکثر احادیث ذکر شده در کتاب، بهجز روایات منقول از تفسیر امام حسن عسکری مرسل میباشند و بدون ذکر سند آورده شدهاند. کتاب در دو جلد سامان یافته است.
آغاز اثر
« بسمله. الحمدلله المتعالی عن صفات المخلوقين المنزه عن نعوت الناعتين المبرأعما لايليق بوحدانيته المرتفع عن الزوال و الفناء »
انجام اثر
« و هذه فضيلة تزيد على الفضائل و توفى على جميع الخصائص و المناقب و كفى بها برهانا لايحا و ميزاناً راجحاً. قطعنا هذا الكتاب على كلام السيد علم الهدى قدس سره والحمدلله رب العالمين و سلام على المرسلين »
سوابق و چاپهای اثر
این کتاب دو بار در سال 1268 و 1286 در ایران چاپ شده است؛ 2 جلد، تهران، 35-1336ش، 217+265ص؛ جلد اول، تهران، 1337ش، سربی، رقعی، چاپ دوم، 302ص؛ مشار عربی، ص23؛ طهران، سنگی، 1302ق.، وزیری، 258ص؛ تبریز، 1286ق.، 262ص؛ نجف، 1350ق.، 284ص [الذريعة 281/1و282؛ ريحانة الادب 35/4؛ ايضاح المكنون 31/1]
شروح، حواشی و منظومهها (در فنخا)
كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ کاشانی، فتح الله بن شکرالله (-988)
كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ علاء الدین اصفهانی، محمد بن اسماعیل (-10)
احتجاج احمدی = احتجاج طبرسی (ترجمه)؛ غفاری مازندرانی، احمد بن علی (-11)
ملحق الاحتجاج على اهل اللجاج؛ طالقانی، محمد حسین بن مقصود علی (-11)
حدیث احتجاج (ترجمه)؛ قزوینی، آصف (-1136)
الاحتجاجات؛ ناشناس
الاحتجاج على اهل اللجاج (منتخب)؛ ناشناس
الاحتجاج على اهل اللجاج (ترجمه)؛ ناشناس
مآخذ و منابع کتابشناسی اثر
الذريعة 281/1و282
ريحانة الادب 35/4
ايضاح المكنون 31/1
متن فنخا (فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا))
● الاحتجاج على اهل اللجاج = احتجاج طبرسی / کلام و اعتقادات، حدیث / عربی
al-iḥtijāj ‘alā ahl-il-lijāj = ehtejāj-e tabarsī
طبرسی، احمد بن علی، - 620؟ قمری
tabarsī، aḥmad-e-bn-e ‘alī ( - 1224)
در نسبت این کتاب به فقیه متکلم ابو منصور احمد بن علی بن ابی طالب طبرسی نگارنده «کافی» در فقه و شیخ طبرسی صاحب «تفسیر مجمع البیان» مفسر صاحب نام (فضل بن الحسن بن الفضل 470-548ق) اختلاف است. ابن شهر آشوب که شاگرد مؤلف بوده در «معالم العلماء» (ص 219) و ابن طاوس در «کشف المحجه» (فصل 54 ص35) نگارنده «الاحتجاج علی اهل اللجاج» است را احمد بن علی طبرسی میدانند نه شیخ طبرسی؛ نگارنده «مشایخ الشیعة» و ابن ابی جمهور احسائی در «غوالی اللئالی» و امین استرآبادی پنداشتهاند که از آن شیخ طبرسی مفسر معروف است که نظر دوم خطاست و کتاب از احمد بن علی طبرسی است، اگر چه در خود کتاب نامی از خود نبرده و به کتاب هم نامی نداده است. احمد بن علی طبرسی در روزگار شیخ طبرسی مفسر و ابوالفتوح رازی میزیسته و از ابوجعفر مهدی بن ابی حرب حسینی مرعشی از ابوعلی حسن فرزند شیخ طوسی و ابوعبدالله جعفر بن محمد بن احمد دوریستی روایت داشته است (ص 3 و 33 احتجاج چاپ نجف). سخنان و فتواهای فقهی او را شهید اول در «غایة المراد» و شهید دوم در «شرح ارشاد» آوردهاند.
مؤلف در مقدمه کتاب میگوید: «چون جمعی از شیعیان امامیه در احتجاج به مخالفین و جدال به معاندین کوتاهی میکنند و تصور نموده که چون پیغمبران گذشته و ائمه دین علیهم صلوة الله اجمعین این راه را نپیمودهاند احتجاج بدعت است بدین سبب این کتاب را که مشتمل بر احتجاجات پیغمبران گذشته و حضرت خاتم النبيين و ائمه هدی (ع) در اصول و فروع دین میباشد از کتب معتبره جمع و تألیف و کتاب خود را به احتجاج شیخ مفید و سید مرتضی رحمة الله عليهما که از بزرگان علماء امامیهاند ختم مینمایم.» در ابتدای کتاب آیاتی از قرآن که در آن برخی از انبیاء الهی مامور به احتجاج با دشمن شده اند بیان شده است. همچنین تعدادی از احادیث و روایات در فضیلت مدافعان از دین خدا با حجت و برهان در فصل اول کتاب بخشی از مجادلات حضرت رسول و ائمه اطهار و برخی از دانشمندان بزرگ شیعه در فصول دیگر کتاب ذکر شده است. اکثر احادیث ذکر شده در کتاب، بهجز روایات منقول از تفسیر امام حسن عسکری مرسل میباشند و بدون ذکر سند آورده شدهاند. کتاب در دو جلد سامان یافته است.
آغاز: بسمله. الحمدلله المتعالی عن صفات المخلوقين المنزه عن نعوت الناعتين المبرأعما لايليق بوحدانيته المرتفع عن الزوال و الفناء
انجام: و هذه فضيلة تزيد على الفضائل و توفى على جميع الخصائص و المناقب و كفى بها برهانا لايحا و ميزاناً راجحاً. قطعنا هذا الكتاب على كلام السيد علم الهدى قدس سره والحمدلله رب العالمين و سلام على المرسلين
چاپ: این کتاب دو بار در سال 1268 و 1286 در ایران چاپ شده است؛ 2 جلد، تهران، 35-1336ش، 217+265ص؛ جلد اول، تهران، 1337ش، سربی، رقعی، چاپ دوم، 302ص؛ مشار عربی، ص23؛ طهران، سنگی، 1302ق.، وزیری، 258ص؛ تبریز، 1286ق.، 262ص؛ نجف، 1350ق.، 284ص [الذريعة 281/1و282؛ ريحانة الادب 35/4؛ ايضاح المكنون 31/1]
شرح و حواشی:
1- كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ کاشانی، فتح الله بن شکرالله (-988)
2- كشف الاحتجاج = ترجمه احتجاج؛ علاء الدین اصفهانی، محمد بن اسماعیل (-10)
3- احتجاج احمدی = احتجاج طبرسی (ترجمه)؛ غفاری مازندرانی، احمد بن علی (-11)
4- ملحق الاحتجاج على اهل اللجاج؛ طالقانی، محمد حسین بن مقصود علی (-11)
5- حدیث احتجاج (ترجمه)؛ قزوینی، آصف (-1136)
6- الاحتجاجات؛ ناشناس
7- الاحتجاج على اهل اللجاج (منتخب)؛ ناشناس
8- الاحتجاج على اهل اللجاج (ترجمه)؛ ناشناس
نسخههای خطی این اثر
174 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 31 |
رضوی
مشهد
|
14033 | علی بن عبدالله بن تایب حبیلی | 16 جمادی الثانی 1007ق | - | 285 | شناسنامه ← |
| 32 |
مرکز احیاء
قم
|
4042 | عبدالله بن امیر غیاث الدین محمد شوشتری | سلخ شعبان 1008ق (یا 1080) | نسخ | 224 | شناسنامه ← |
| 33 |
مجلس
تهران
|
7628 | محمد مؤمن بن محمد حسینی مشهدی | 2 رجب 1016ق | نسخ | 203 | شناسنامه ← |
| 34 |
امام صادق
چالوس
|
290 | بیکاتب | 1019ق | نسخ | 215 | شناسنامه ← |
| 35 |
ثقة الاسلام
تبریز
|
1 | بیکاتب | 1033ق | - | - | شناسنامه ← |
| 36 |
مرعشی
قم
|
9836 | بیکاتب | 1033ق | نسخ | 362 | شناسنامه ← |
| 37 |
ملی
شیراز
|
ف181/2 | بیکاتب | 1039ق | نسخ | 5 | شناسنامه ← |
| 38 |
علامه طباطبائی
شیراز
|
903 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 39 |
مرکز احیاء
قم
|
1724 | بیکاتب | پنجشنبه از ربیع الثانی 1050ق | نستعلیق، نسخ | 155 | شناسنامه ← |
| 40 |
مرکز احیاء
قم
|
1569 | محمود بن محمد علی مازندرانی | پنجشنبه 6 ذیقعده 1054ق | نسخ | 221 | شناسنامه ← |
| 41 |
رضوی
مشهد
|
17744 | احمد شریف بن جبرئیل | شعبان 1054ق | نسخ | 284 | شناسنامه ← |
| 42 |
وزیری
یزد
|
1715 | محمد مؤمن | 18 شعبان 1055ق | نسخ | 279 | شناسنامه ← |
| 43 |
الهیات
تهران
|
70 | عقیل بن شیخ محمد قمی | ذیحجه 1056ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 44 |
ملی
تهران
|
1308 | محمد باقر کاتب اصفهانی | 1057ق | نسخ | 284 | شناسنامه ← |
| 45 |
امام صادق
اردکان یزد
|
189 | عبدالرشید بن عبدالواحد تستری | یکشنبه 25 شعبان 1061ق | نسخ | 305 | شناسنامه ← |
| 46 |
مرعشی
قم
|
2624 | حبیب الله بن محمد شیرازی | پنجشنبه صفر 1062ق | نسخ | 316 | شناسنامه ← |
| 47 |
الهیات
تهران
|
253 | نورالدین محمد بن حاجی ملک حسین | یکشنبه ذیقعده 1063ق | نسخ | 236 | شناسنامه ← |
| 48 |
مسجد اعظم
قم
|
433 | محمد باقر مازندرانی | بیتاریخ | نسخ | 228 | شناسنامه ← |
| 49 |
گلپایگانی
قم
|
1344-8/54 | محمدنصیر بن حاجی کلبعلی بروجردی | یکشنبه 24 رجب 1068ق | نستعلیق | 359 | شناسنامه ← |
| 50 |
ملک
تهران
|
1904 | محمد بن محمد علی خاوری | 1069ق | نسخ | 223 | شناسنامه ← |
| 51 |
ملک
تهران
|
2164 | حاجی محمد باقر اصفهانی | شعبان 1069ق | نسخ | 202 | شناسنامه ← |
| 52 |
عمومی ساری
ساری
|
150 | محمد قاسم بن کربلایی محمد علی سورکی | 1069ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 53 |
مسجد اعظم
قم
|
71 | اسماعیل بن قاسم | شنبه 23 جمادی الثانی 1070ق | نسخ | 261 | شناسنامه ← |
| 54 |
الهیات
تهران
|
75 | ابن فضل الله علی بیک چراغچی طالقانی | پنجشنبه 14 ذیقعده 1070ق | نسخ | 377 | شناسنامه ← |
| 55 |
رضوی
مشهد
|
9923 | محمد قاسم بن میرزا محمد | دوشنبه 22 رجب 1070ق | نسخ | 258 | شناسنامه ← |
| 56 |
گلپایگانی
قم
|
7722-52/62 | محمد صالح الریف | 15 محرم 1071ق | نسخ | 281 | شناسنامه ← |
| 57 |
گلپایگانی
قم
|
59-1/59 | ملاصالح وزواتی | ذیقعده 1071ق | نستعلیق | 177 | شناسنامه ← |
| 58 |
مرعشی
قم
|
173 | محمد امین بن محمد مؤمن تبریزی | 1071ق | نسخ | 379 | شناسنامه ← |
| 59 |
فرهنگ و ارشاد
کاشان
|
22 | بیکاتب | ذیقعده 1071ق | نستعلیق | 278 | شناسنامه ← |
| 60 |
رضوی
مشهد
|
1577 | بیکاتب | 1071ق | نسخ | - | شناسنامه ← |