خطبة البیان

● خطبة البیان = خطبة الافتخار = الملحمة / حدیث / عربی xuṭbat-ul bayān = xuṭbat-ul iftixār = al-malḥama منسوب به علی بن ابی طالب (ع)، امام اول، - 40 قمری (mansūb be) ‘alī ebn-e abī tāleb, emām-e avval (- 661) این خطبه منسوب به امام علی علیه السلام است که آن را در کوفه و به نقل برخی در بصره انشاء فرموده؛ سیدرضی آن را در «نهج البلاغه» و ابن شهر آشوب در «مناقب» ذکر نکرده‌اند. این خطبه چهار بخش است: 1. دیباچه‌ای که در آن نام‌های خدا و پیامبر آمده است؛ 2. گزارش آسیب‌ها و آزارها و ستم‌ها که در آینده رخ داده خواهد شد و امام آنها را پیش‌بینی می‌کند؛ 3. پرسش سوید بن نوفل هلالی کافر خارجی از امام که بر بالای منبر جامع کوفه بوده و پاسخ او به سجع در 268 نام در ستایش از خود و مردن همین سوید پس از شنیدن آن؛ 4. آسیب‌ها و آزارهای آخر زمان و فرمانروایانی که خواهند آمد (نسخه‌های بدوی و غالب). این خطبه در نسخه‌ها یکنواخت نیست و به گفته برخی، بزرگ‌تر آنها نزدیک به 500 بیت می‌شود و نسخه‌هایی از آن نزدیک به دو برابر می‌باشد. از نگریستن به آن به‌خوبی می‌توان دریافت که ساختگی است و گویا در سال‌هایی که بر آن گذشته دستبردهایی هم در آن کرده‌اند و چیزهایی بر آن افزوده‌اند. از نام شهرها و کسان که در آن یاد شده هر خواننده‌ای در شگفت خواهد ماند و پیداست که سازندگان آن مردمی چندان ناآگاه نبوده‌اند. آغاز: 1 الحمد لله بديع السموات و فاطرها و ساطح المدحیات و وازرها و موطر الجبال و تاغرها و مفجز العيون و باقرها و مرسل الريال و زاجرها ... آغاز: 2 انا الذی عندی مفاتح الغيب لايعلمها بعد محمد غیری و انا بكل شیء علیم، انا ذوالقرنين المذكور فی صحف الاولى ... انجام: لانه عذاب على الكافرين و شفاء للمؤمنين ويظهر و له من العمر اربعون سنة و يمكث في القوم ثمانين سنة و قيل لهم سلاماً سلاماً، تمت. چاپ: نجف، مطبعة الحيدرية، 1385ق، 84ص [الذريعة 200/7 و 120/13؛ دنا 890/4-892 (69 نسخه)] شرح و حواشی: 1- شرح خطبة البيان؛ جرجانی، علی بن محمد (740-816) 2- خطبة البيان (ترجمه و شرح) = نظم خطبة البيان؛ کاشانی، شاپور (-9) 3- خلاصة الترجمان فی تأویل خطبة البيان = شرح خطبة البيان؛ فانی شیرازی دهدار، محمد بن محمود (947-1016) 4- شرح خطبة البیان؛ مجلسی، محمد تقی بن مقصود علی (1003-1070) 5- خطبة البيان (ترجمه) = شرح خطبة البيان؛ نورعلیشاه، محمد علی بن عبدالحسین (1160-1212) 6- شرح خطبة البيان؛ میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمد حسن (1151-1231) 7- معالم التأویل و التبیان فی شرح خطبة البيان؛ میرزا بابا شیرازی، ابوالقاسم بن عبدالنبی (1212-1286) 8- حديقة الاسلام = ترجمه خطبة البيان؛ موسوی، محمد کریم بن محمدحسین 9- شرح خطبة البيان؛ حسین بن سید غیبی 10- خطبة البیان (ترجمه) 11- شرح خطبة البیان (11 عنوان) 12- حقایق الاسرار فی کشف الاستار = شرح خطبة البيان 13- حل مشکلات خطبة البيان