خزائن الانوار و معادن الاخبار فی منقبة الائمة الاخیار

● خزائن الانوار و معادن الاخبار فی منقبة الائمة الاخیار / تفسیر / فارسی xazā'en-ol anvār va ma'āden-ol axbār fī manqabat-el a'emmat-el axyār امامی خاتون آبادی، محمد رضا بن محمد مؤمن، - 1127 ؟ قمری emāmī xātūn-ābādī, mohammad rezā ebn-e mohammad mo'men (- 1715) اهدا به: شاه سلطان حسین صفوی (1105-1135ق) تفسیری است روان که گاه به اشعار خویش استناد جسته است؛ با مقدمه ای که شامل یک فاتحه است در معانی حروف و چهارده «خزانه»: 1. اختلاف قراء؛ 2. معجزه قرآن؛ 3. بیان اشتمال قرآن بر انحاء علوم و جامعیت آن بر انواع فنون ... که مفسر را در تفسیر آن ضرور است؛ 4. بیان کیفیت و آداب تلاوت؛ 5. بیان جمع و تغییر و زیاده و نقصان قرآن و معنی آن؛ 6. بیان معنی قرآن و فرقان و معنی ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه و تأویل و تفسیر و ظهر و بطن ... و منع تفسیر کردن به رأی خود؛ 7. بیان آنکه جمله قرآن در باب اهل بیت رسول خدا و دوستان ایشان و ذم دشمنان ایشان نازل شده و علم قرآن بتمامه نزد ایشان است؛ 8. بیان تقسیم و تعداد آیات و سور مکی و مدنی و معنی تفسیر و تأویل و وحی؛ 9. عدد آیات و قصص و کلمات و حروف و نقطه و اعراب و مد و تشدید و جزم و معنی اینها؛ 10. بیان اسامی شریفه و القاب قرآن و مدت نزول آن؛ 11. بیان استعاذه؛ 12. بیان افتتاح کارها به تسمیه و تمجید و صلوات و فضیلت این کلمات؛ 13. بیان فضائل و خواص سوره مبارکه فاتحه و اسامی شریفه آن و بعضی فوائدش؛ 14. بیان نکات لطیفه که در باب اختصاص سوره فاتحه به عدد هفت گفته شده و برخی اسرار آن. نام کتاب و نگارنده و فهرست بخش‌ها در دیباچه آمده است. در انگیزه این تفسیر آورده: «و از تفاسیر شیعه آنچه جامع فواید عظیمه و فراید جسیمه است و جمهور ارباب دانش و بینش از آن بهره مند حظ وافرند به عربی تألیف شده اواسط الناس را از استشمام روایح آن نصیبی نبود از تفاسیر ... که مقنع طبایع ارباب ذهن و ذکاء و مضامین آن از کتب معتبره بین العلماء و مستندش بائمه هدی رسیده ... بخاطر فاطر این بی بضاعت می‌رسد که انشاء الله تعالی تفسیری کامل و شرحی شامل بر قرآن مجید ... فقراتش مستند به اسانید معتبره از مفسرین و بیان نکات صداقت آیاتش منتسب به احادیث مرویه ائمه معصومین». روش کار او این است که نخست ترجمه و بیان مدلول آیات را آورده و سپس نکات و لطائف تفسیری را در عنوان «خزانه» برای نمونه: «الحی القیوم دو خبر مبتداء سابق یعنی او است زنده پاینده. خزانه: بدانکه حی آن کس را گویند که اطلاق علم و قدرت بر وجه صحت بر وی کنند با عدم زوال این دو صفت از وی ازلا و ابدا چه صفات او بالذات است نه بالقوة و الامکان پس زندگی هرذی حیاتی بعلم و قدرت اوست و حیات دائمی او را اصلا مجانست و مشابهت بحیات ذوی الحیات نیست بچند وجه». می‌خواسته آن را در 4 مجلد بسازد. مجلد یکم از مقدمه تفسیر تا آخر سوره نساء و ظاهراً بیش از همین یک جلد را تألیف نکرده است. آغاز: معمار خزاین فکر غواصان امواج وجود از بحر وسیع سبع المثانی و معیار معانی سنج سر صرافان نقود از گنج خانه معانی ... [الذریعة 153/7؛ نسخه‌های منزوی 45/1 (2 نسخه)؛ دنا 858/4 (8 نسخه)]