خريدة العجايب و فريدة الغرايب

● خريدة العجايب و فريدة الغرايب = عجائب المخلوقات / جغرافیا - عربی xarīdat-ul ‘ajāyib wa farīdat-ul ġarāyib = ‘ajā’ib-ul maxlūqāt ابن وردی، عمر بن مظفر، 691 - 749 قمری ebn-e vardī, ‘omar ebn-e mozaffar (1293 - 1349) اهدا به: شاهین مویدی نائب السلطنه قلعه حلب محل تألیف: حلب مؤلف دائره ای برای کره زمین تصور نموده و ضمن چند فصل پیرامون آن گفتگو کرده است. نیمه اول آن درباره اقالیم و نیمه دوم درباره معادن و نباتات و حیوانات می‌باشد. فصول کتاب: فصل: فی ذکر البلدان و الاقطار؛ فصل: فی الخلجان و البحار؛ فصل: فی الجزائر و الاثار؛ فصل: فی العجائب و الاعتبار؛ فصل: فی مشاهیر الانهار؛ فصل: فی العیون و الابار؛ فصل: فی الجبال الشواهق الكبار؛ فصل: فی النبات و الاحجار؛ فصل: فی المعادن و الجواهر و خواصها؛ فصل: فی البقول و النباتات و خواصها؛ فصل: فی حشائش مختلفة و خواصها؛ فصل: فی البره و خواصها؛ فصل: فی الحیوانات و الطیور و خواصها؛ خاتمة الکتاب: فی ذکر الملاحم و علامات الساعة. چنانکه از دیباچه برمی‌آید این کتاب پس از نوشته شدن شرح تذکره خواجه طوسی و عجائب المخلوقات ابن اثیر جزری و المسالک و الممالک مراکشی و کتاب الابتداء و تقویم البلاد نوشته شده و در آن از بلیناس و مسعودی و محمد بن زکریا و جاحظ و ابوریحان بیرونی و جولقی و ابوحامد اندلسی و اصطخری و جغرافیای بطلمیوس و تاریخ صاحب حلب کمال الدین بن العدیم و کتاب العجائب و الغرائب و کتاب المسالک و الممالک الشرقیه از جیهانی به نقل محمد بن زکریای رازی و محمد بن شرف قیروانی و صاحب کتاب الفلاحة و صاحب کتاب المناهج و المباهج و ابن منقذ در کتاب ازهار الانهار و ابن ابی الاشعب یاد شده است. مدرس رضوی به استناد نظر آثار الشیعة آن را در زمره کتاب‌های منسوب به خواجه طوسی آورده، که مسلم چنین نیست و سال‌های بعد از خواجه تألیف شده. آغاز: بسمله. قل لایعلم من فی السموات و الارض الغیب الا الله. الحمدلله غافر الذنب و قابل التوب شدید العقاب عالم الغیب راحم الشیب ساتر الغیب ... و بعد فان خالق البرية و من له الارادة او المشية قد ميز الملوک و الرعايا عمن دونهم من الرعية ... فحینئذ اشار الى الفقير الخامل من اشارته الكريمة محمولة بالطاعة على الروس و سفارته المستقيمة ... المخدوسی السیفی شاهین المويدى مولانا نائب السلطنة الشريفة بالقلعة المنصورة الجليلة المحروسة ... ان اضع له دائرة على دائرة الارض صغيرة توضح ما اشتملت من الطول و العرض و الرفع ... چاپ: لوند، اسوج، 310ص، 1284ق؛ السويد، اوبسالا، 2ج، 1835-1839م؛ قاهره، مطبعة الوهبية، 1298ق، نطبعة الشرفية، 192ص، 1300ریال-1314ق. [کشف الظنون 701/1؛ معجم المؤلفين 3/8؛ الاوقاف العامة موصل 215/2] شرح و حواشی: 1- خريدة العجائب (مختصر)؛ کاشانی، محمد بن مرتضی (-1115) 2- خريدة العجائب (ترجمه)؛ خطیب، محمود بن مصطفی (-10) 3- ترجمة الغرائب فی جزيرة العجائب؛ نظمی، عثمان