حسنیه

● حسنیه = مکالمات حسنیه = ترجمه حسنیه / کلام و اعتقادات / فارسی hosnīye = mokālemāt-e hosnīye = t.-ye hosnīye استرآبادی، ابراهیم بن ولی الله، ق 10 قمری estarābādī, ebrāhīm ebn-e valī-yol-lāh (- 16c) اهدا به: شاه تهماسب (930-984ق) تاریخ تألیف: 958ق کتاب از نمونه‌های داستان‌نویسی پارسی بالنسبه کهن است که احتجاج در مبحث امامت در قالب گفتگوی کنیزی بنام «حسنیه» با ابراهیم بن سیار معروف به «نظام» نگارش یافته و مؤلف آن شناخته نشده است. روضات الجنات نسبت این کتاب را به شیخ ابوالفتوح رازی مفسر معروف دور ندانسته است. در برخی از نسخه‌ها صریحاً به وی نسبت داده شده است. در برخی از نسخه‌ها آمده که اصل این کتاب عربی و تا سال 958ق در دست بوده و در آن سال شخصی به نام ابراهیم گرگین استرابادی نسخه آن را در دمشق یافته و به فارسی برگردانیده و به نام شاه طهماسب صفوی معنون داشته است. داستان کنیزی است حسنیه نام از آن بازرگانی شیعی و از یاران و ملازمان جعفر بن محمد صادق (83-147ق) که او را در پنج سالگی خریده و به مکتب برده بود و او ده سال به خانه امام جعفر صادق می‌رفت و می‌آمد و نزدیک بیست سال دانش‌ها آموخت و بسیار هم زیبا بود و خواجه بسیار تنگدست شد و به کنیز شکایت از تهی دستی خود کرد و به گفته همو او را نزد یحیی بن خالد برمکی و هارون رشید برد و بهای او را صدهزار دینار زر خلیفتی گفت و در پاسخ هرون هم گفته بود که او با همه دانشمندان می‌تواند مناظره کند و آنها را ملزم سازد. باری او در نزد هرون رشید (170-193ق) با دانشمندانی مانند قاضی ابویوسف یعقوب بن ابراهیم شاگرد ابی حنیفه (113-182ق) و شافعی (150-204ق) و ابراهیم بن خالد عونی گویا ابراهیم بن خالد کلبی بغدادی (-240ق) که در پایان رساله ابارهیم نظام (185-221ق) می‌شود و دو دانشمندان دیگر مناظره کرده و در بیش از هشتاد و سه مسئله با آنها گفتگو نموده و بر آنها چیره گردیده است و در پایان گفتگو حق بودن مذهب شیعی بر همه آشکار می‌شود. در این رساله بسیاری از استدلال‌هایی که در کتب جدال و کلام شیعی آمده است دیده می‌شود. گویا در همین سال 958 یا اندکی پیش و پس از آن در دستگاه تبلیغ مذهبی دربار صفوی این رساله را ساخته‌اند. آغاز: 1: الحمدلله الذی من علینا بمعرفة الانبیاء والائمة المعصومین ... روایت می‌کنند که درزمان خلافت هارون الرشید مردی بود بازرگان درشهر بغداد با نعمت فراوان و از معتقدان اهل بیت رسول الله ... 2: امناء الدین و ائمة الموحدین ... چنین گوید فقیر حقیر ... ابراهیم استرآبادی الملقب به گرگین که چون این ذره بی مقدار در تاریخ ... انجام: هارون الرشید بیرون رفت و جمیع علمای عراق سرها درزیر افکندند و هر یک به جای متلاشی شده رفتند الحمدلله علی محبة اهل البیت علیهم السلام. چاپ: به سال 1287 و 1275 قمری به همراه حلیة المتقین به چاپ رسیده است؛ ایران، سنگی، 1282ق، رحلی [الذریعة 97/4 و 20/7؛ نسخه‌های منزوی 936/2؛ دنا 653/4- 656 (109 نسخه)؛ ریحانة الادب 325/1؛ فهرستواره منزوی 319/1 و 271/9]