شناسنامه کتابشناختی اثر
حدود و دیات
hodūd va dīyāt
پیوند کوتاه:
/w/23481
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #23481
پدیدآور / مؤلف:
مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی
تاریخ و سده تألیف:
1102 هـ.ق
مأخذ فهرستنویسی:
فنخا، ج 12، ص 782
تا 788
زبان و قالب:
فارسی
ردههای موضوعی:
فقه
عناوین دیگر و همتراز:
حدود و تعزیرات و دیات و قصاص
(hodūd va ta‘zīrāt va dīyāt va qesās)
معرفی و مشخصات کتابشناختی اثر (در مأخذ فنخا)
رسالهای است فتوایی در بیان احکام حدود، قصاص و دیات، مشتمل بر دو «قسم»: قسم 1. دارای هشت «باب»: 1) حدود زنا، لواط و مساحقه، 2) حد فحش، 3) بیان حد خوردن شراب و مسکرات، 4) حد دزدی، 5) حد محارب، 6) حد مرتد، 7) سایر حدود، 8) بیان تعزیرات؛ قسم دوم: دارای دو «مطلب»: 1) احکام قصاص، 2) احکام دیات. کتابی است سودمند و ساده که گویا برای دربار صفوی به نگارش درآمده است.
آغاز اثر
« بسمله. الحمدلله الذی شرع الدیات و القصاص و الحدود لرفع الفساد من بین العباد و نظام عالم الوجود ... و بعد ... محمد باقر بن محمد تقی ... مینگارد که چون حق تعالی نوع بشر را مدنی بالطبع و محتاج بیکدیگر آفریده و غالبا معاملات و معاشرات سبب حدوث مشاجرات و منازعات میشود و منتهی بقتل نفوس و نهب اموال و حدوث جراحات میگردد ... لهذا جناب مقدس ایزدی ... احکام حدود و دیات و قصاص را مقرر فرموده ... لهذا فقیر بامر من یجب امتثال امره متع الله المسلمین ببقائه احکام مزبوره را در این رساله بلغت فارسی ایراد مینمایم »
انجام اثر
« ضامن است خواه در شب و خواه در روز و اگر تقصیر نکرده است ضامن نیست ختم شد این رساله .... چون در چند روزی بر وجه استعجال ... نوشته اگر بر خطایی و زللی مطلع گردند زبان طعن نگشایند و بدون تامل بسیار مبادرت برد ننمایند وارجو من الله سبحانه العفو عن الخطا و الزلل فی القول و العمل. »
سوابق و چاپهای اثر
لکنهو، 1262ق، سنگی؛ بارها به چاپ رسیده است.
مآخذ و منابع کتابشناسی اثر
کتابشناسی مجلسی ص 213-214
الذریعة 297/6 و219/23
مکتبة امیرالمؤمنین 339/1
متن فنخا (فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا))
● حدود و دیات = حدود و تعزیرات و دیات و قصاص / فقه / فارسی
hodūd va dīyāt = hodūd va ta‘zīrāt va dīyāt va qesās
مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، 1037 - 1110 قمری
majlesī, mohammad bāqer ebn-e mohammad taqī (1628 - 1699)
تاریخ تألیف: 5 جمادی الاول 1102ق
رسالهای است فتوایی در بیان احکام حدود، قصاص و دیات، مشتمل بر دو «قسم»: قسم 1. دارای هشت «باب»: 1) حدود زنا، لواط و مساحقه، 2) حد فحش، 3) بیان حد خوردن شراب و مسکرات، 4) حد دزدی، 5) حد محارب، 6) حد مرتد، 7) سایر حدود، 8) بیان تعزیرات؛ قسم دوم: دارای دو «مطلب»: 1) احکام قصاص، 2) احکام دیات. کتابی است سودمند و ساده که گویا برای دربار صفوی به نگارش درآمده است.
آغاز: بسمله. الحمدلله الذی شرع الدیات و القصاص و الحدود لرفع الفساد من بین العباد و نظام عالم الوجود ... و بعد ... محمد باقر بن محمد تقی ... مینگارد که چون حق تعالی نوع بشر را مدنی بالطبع و محتاج بیکدیگر آفریده و غالبا معاملات و معاشرات سبب حدوث مشاجرات و منازعات میشود و منتهی بقتل نفوس و نهب اموال و حدوث جراحات میگردد ... لهذا جناب مقدس ایزدی ... احکام حدود و دیات و قصاص را مقرر فرموده ... لهذا فقیر بامر من یجب امتثال امره متع الله المسلمین ببقائه احکام مزبوره را در این رساله بلغت فارسی ایراد مینمایم
انجام: ضامن است خواه در شب و خواه در روز و اگر تقصیر نکرده است ضامن نیست ختم شد این رساله .... چون در چند روزی بر وجه استعجال ... نوشته اگر بر خطایی و زللی مطلع گردند زبان طعن نگشایند و بدون تامل بسیار مبادرت برد ننمایند وارجو من الله سبحانه العفو عن الخطا و الزلل فی القول و العمل.
چاپ: لکنهو، 1262ق، سنگی؛ بارها به چاپ رسیده است.
[کتابشناسی مجلسی ص 213-214؛ الذریعة 297/6 و219/23؛ مکتبة امیرالمؤمنین 339/1]
نسخههای خطی این اثر
98 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 61 |
گلپایگانی
قم
|
5287/2-26/167 | بیکاتب | قرن 13 | نسخ | 43 | شناسنامه ← |
| 62 |
گلپایگانی
قم
|
2541/1-13/221 | بیکاتب | قرن 13 | نستعلیق، شکسته | 66 | شناسنامه ← |
| 63 |
مرعشی
قم
|
15118/3 | بیکاتب | قرن 13 | شکسته نستعلیق | 107 | شناسنامه ← |
| 64 |
مدرسه جعفریه زهان
زهان
|
114 | بیکاتب | قرن 13 | نسخ | 85 | شناسنامه ← |
| 65 |
معصومیه
قم
|
640 | بیکاتب | قرن 13 | نسخ | 136 | شناسنامه ← |
| 66 |
کاظمینی
یزد
|
486 | بیکاتب | قرن 13 | نستعلیق | 127 | شناسنامه ← |
| 67 |
مدرسه آیة الله بروجردی
کرمانشاه
|
84 | بیکاتب | قرن 13 | نستعلیق | 124 | شناسنامه ← |
| 68 |
سپهسالار
تهران
|
6061 | بیکاتب | قرن 12 | نسخ | 80 | شناسنامه ← |
| 69 |
مجلس
تهران
|
15195/6 | بیکاتب | قرن 12 | نسخ | 47 | شناسنامه ← |
| 70 |
مرکز احیاء
قم
|
1362 | بیکاتب | قرن 12 | نستعلیق | 19 | شناسنامه ← |
| 71 |
وزیری
یزد
|
1472 | محمد فاضل قمی | قرن 12 | نسخ | 122 | شناسنامه ← |
| 72 |
گلپایگانی
قم
|
4234-21/154 | بیکاتب | قرن 12 | نسخ | 95 | شناسنامه ← |
| 73 |
گلپایگانی
قم
|
4320-22/40 | بیکاتب | قرن 12 | نسخ | 91 | شناسنامه ← |
| 74 |
ملی
تهران
|
1854/9 | بیکاتب | قرن 12 | نسخ | 20 | شناسنامه ← |
| 75 |
مرعشی
قم
|
8839/1 و 1186/2 | بیکاتب | قرن 12 | نسخ | 42 | شناسنامه ← |
| 76 |
مجلس
تهران
|
5647 | بیکاتب | 1198ق | نستعلیق | 242 | شناسنامه ← |
| 77 |
رضوی
مشهد
|
22988 | مجید بن محمد شفیع شالی | 26 جمادی الاول 1196ق | نسخ | 93 | شناسنامه ← |
| 78 |
ملک
تهران
|
2202/3 | ابوالحسن بن محمد طاهر حسینی | 1190ق | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 79 |
میبدی (خاندان)
کرمانشاه
|
63/1 | محمد زکی بن حیدرعلی همدانی | پنجشنبه 3 ربیع الاول 1181ق | نسخ | 77 | شناسنامه ← |
| 80 |
مسجد اعظم
قم
|
633 | محمد طیب هزارجریبی | شعبان 1152ق | نستعلیق | 127 | شناسنامه ← |
| 81 |
میبدی
مشهد
|
349/2 | ملاعلی بن محمد شفیع تیلی | 1147ق | نستعلیق | 88 | شناسنامه ← |
| 82 |
مدارک فرهنگی
تهران
|
101/1 | بیکاتب | 1139ق | شکسته نستعلیق | 63 | شناسنامه ← |
| 83 |
سپهسالار
تهران
|
3594 | محمد بن علی نقی کاتب بهبهانی | سهشنبه 17 محرم 1138ق | نستعلیق | 112 | شناسنامه ← |
| 84 |
مرکز احیاء
قم
|
1968 | غلامعلی بن جبرئیل | نیمه ذیحجه 1133ق | نسخ | 70 | شناسنامه ← |
| 85 |
وزیری
یزد
|
3489/2 | عبدالغنی بن محمد تقی سمنانی | 1131-1132ق | - | 50 | شناسنامه ← |
| 86 |
معصومیه
قم
|
564/15 | شمس الدین محمد حسین بن میر محمد یوسف | پنجشنبه شعبان 1130ق | نستعلیق | 100 | شناسنامه ← |
| 87 |
مجلس
تهران
|
15727 | بیکاتب | 14 ربیع الثانی 1126ق | نسخ | 112 | شناسنامه ← |
| 88 |
شیخ علی حیدر
مشهد
|
1203/2 | محمد شفیع بن مرتضی قلی عاشق آبادی | 12 شوال 1123ق | نسخ | 100 | شناسنامه ← |
| 89 |
مجلس
تهران
|
7492 | زین العابدین | 1123ق، به دستور استادش از روی نسخه استاد | نسخ | 122 | شناسنامه ← |
| 90 |
دانشگاه
تهران
|
3229 | محمد هادی بن محمد صالح | 1120ق | نستعلیق | 105 | شناسنامه ← |