شناسنامه کتابشناختی اثر
حدود و دیات
hodūd va dīyāt
پیوند کوتاه:
/w/23481
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #23481
پدیدآور / مؤلف:
مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی
تاریخ و سده تألیف:
1102 هـ.ق
مأخذ فهرستنویسی:
فنخا، ج 12، ص 782
تا 788
زبان و قالب:
فارسی
ردههای موضوعی:
فقه
عناوین دیگر و همتراز:
حدود و تعزیرات و دیات و قصاص
(hodūd va ta‘zīrāt va dīyāt va qesās)
معرفی و مشخصات کتابشناختی اثر (در مأخذ فنخا)
رسالهای است فتوایی در بیان احکام حدود، قصاص و دیات، مشتمل بر دو «قسم»: قسم 1. دارای هشت «باب»: 1) حدود زنا، لواط و مساحقه، 2) حد فحش، 3) بیان حد خوردن شراب و مسکرات، 4) حد دزدی، 5) حد محارب، 6) حد مرتد، 7) سایر حدود، 8) بیان تعزیرات؛ قسم دوم: دارای دو «مطلب»: 1) احکام قصاص، 2) احکام دیات. کتابی است سودمند و ساده که گویا برای دربار صفوی به نگارش درآمده است.
آغاز اثر
« بسمله. الحمدلله الذی شرع الدیات و القصاص و الحدود لرفع الفساد من بین العباد و نظام عالم الوجود ... و بعد ... محمد باقر بن محمد تقی ... مینگارد که چون حق تعالی نوع بشر را مدنی بالطبع و محتاج بیکدیگر آفریده و غالبا معاملات و معاشرات سبب حدوث مشاجرات و منازعات میشود و منتهی بقتل نفوس و نهب اموال و حدوث جراحات میگردد ... لهذا جناب مقدس ایزدی ... احکام حدود و دیات و قصاص را مقرر فرموده ... لهذا فقیر بامر من یجب امتثال امره متع الله المسلمین ببقائه احکام مزبوره را در این رساله بلغت فارسی ایراد مینمایم »
انجام اثر
« ضامن است خواه در شب و خواه در روز و اگر تقصیر نکرده است ضامن نیست ختم شد این رساله .... چون در چند روزی بر وجه استعجال ... نوشته اگر بر خطایی و زللی مطلع گردند زبان طعن نگشایند و بدون تامل بسیار مبادرت برد ننمایند وارجو من الله سبحانه العفو عن الخطا و الزلل فی القول و العمل. »
سوابق و چاپهای اثر
لکنهو، 1262ق، سنگی؛ بارها به چاپ رسیده است.
مآخذ و منابع کتابشناسی اثر
کتابشناسی مجلسی ص 213-214
الذریعة 297/6 و219/23
مکتبة امیرالمؤمنین 339/1
متن فنخا (فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا))
● حدود و دیات = حدود و تعزیرات و دیات و قصاص / فقه / فارسی
hodūd va dīyāt = hodūd va ta‘zīrāt va dīyāt va qesās
مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، 1037 - 1110 قمری
majlesī, mohammad bāqer ebn-e mohammad taqī (1628 - 1699)
تاریخ تألیف: 5 جمادی الاول 1102ق
رسالهای است فتوایی در بیان احکام حدود، قصاص و دیات، مشتمل بر دو «قسم»: قسم 1. دارای هشت «باب»: 1) حدود زنا، لواط و مساحقه، 2) حد فحش، 3) بیان حد خوردن شراب و مسکرات، 4) حد دزدی، 5) حد محارب، 6) حد مرتد، 7) سایر حدود، 8) بیان تعزیرات؛ قسم دوم: دارای دو «مطلب»: 1) احکام قصاص، 2) احکام دیات. کتابی است سودمند و ساده که گویا برای دربار صفوی به نگارش درآمده است.
آغاز: بسمله. الحمدلله الذی شرع الدیات و القصاص و الحدود لرفع الفساد من بین العباد و نظام عالم الوجود ... و بعد ... محمد باقر بن محمد تقی ... مینگارد که چون حق تعالی نوع بشر را مدنی بالطبع و محتاج بیکدیگر آفریده و غالبا معاملات و معاشرات سبب حدوث مشاجرات و منازعات میشود و منتهی بقتل نفوس و نهب اموال و حدوث جراحات میگردد ... لهذا جناب مقدس ایزدی ... احکام حدود و دیات و قصاص را مقرر فرموده ... لهذا فقیر بامر من یجب امتثال امره متع الله المسلمین ببقائه احکام مزبوره را در این رساله بلغت فارسی ایراد مینمایم
انجام: ضامن است خواه در شب و خواه در روز و اگر تقصیر نکرده است ضامن نیست ختم شد این رساله .... چون در چند روزی بر وجه استعجال ... نوشته اگر بر خطایی و زللی مطلع گردند زبان طعن نگشایند و بدون تامل بسیار مبادرت برد ننمایند وارجو من الله سبحانه العفو عن الخطا و الزلل فی القول و العمل.
چاپ: لکنهو، 1262ق، سنگی؛ بارها به چاپ رسیده است.
[کتابشناسی مجلسی ص 213-214؛ الذریعة 297/6 و219/23؛ مکتبة امیرالمؤمنین 339/1]
نسخههای خطی این اثر
98 نسخه| ردیف | کتابخانه و مرکز نگهداری | شماره نسخه | کاتب | تاریخ کتابت | نوع خط | برگ | مشاهده |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 |
مدرسه آیة الله بروجردی
کرمانشاه
|
118/1 | بیکاتب | بیتاریخ | نستعلیق، نسخ | 84 | شناسنامه ← |
| 2 |
الهیات
تهران
|
62/1 | بیکاتب | بیتاریخ | نستعلیق | 47 | شناسنامه ← |
| 3 |
مرکز احیاء
قم
|
1557 | بیکاتب | نزدیک عصر مجلسی | نستعلیق | 24 | شناسنامه ← |
| 4 |
معصومیه
قم
|
244 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | - | شناسنامه ← |
| 5 |
مسجد اعظم
قم
|
503/2 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 170 | شناسنامه ← |
| 6 |
مجلس
تهران
|
18577 | بیکاتب | بیتاریخ | - | - | شناسنامه ← |
| 7 |
گلپایگانی
قم
|
8642-58/92 | بیکاتب | بیتاریخ | نستعلیق | 61 | شناسنامه ← |
| 8 |
مرعشی
قم
|
652 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 128 | شناسنامه ← |
| 9 |
گلپایگانی
قم
|
7835-39/215 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 77 | شناسنامه ← |
| 10 |
گلپایگانی
قم
|
1438-8/148 | بیکاتب | بیتاریخ | نستعلیق | 84 | شناسنامه ← |
| 11 |
گلپایگانی
قم
|
4243-21/163 | سید محمد جواد خوانساری | اواخر شوال 1304ق | نستعلیق | 97 | شناسنامه ← |
| 12 |
گلپایگانی
قم
|
3362-17/142 | بیکاتب | قرن 14 | تحریری، بیکا | 16 | شناسنامه ← |
| 13 |
گلپایگانی
قم
|
8917-59/137 | بیکاتب | بیتاریخ | نسخ | 115 | شناسنامه ← |
| 14 |
مجلس
تهران
|
5146/2 | محمد جعفر بن محمد رضی | 1288ق | نستعلیق | 107 | شناسنامه ← |
| 15 |
مدرسه غرب
همدان
|
1233 | عبدالعلی بن رمضان | صفر 1287ق | نستعلیق | - | شناسنامه ← |
| 16 |
مرعشی
قم
|
14981/2 | محمد اسماعیل طباطبائی | 14 شوال 1282ق | نستعلیق | 35 | شناسنامه ← |
| 17 |
مفتاح
تهران
|
188 | بیکاتب | محرم 1278ق | نستعلیق | - | شناسنامه ← |
| 18 |
گلپایگانی
قم
|
8820-59/40 | محمد رضا | چهارشنبه 21 شوال 1275ق | نسخ | 89 | شناسنامه ← |
| 19 |
ملک
تهران
|
1690/2 | ابن عبدالله کاشب | دوشنبه 5 ربیع الثانی 1272ق | نسخ | 87 | شناسنامه ← |
| 20 |
مجلس
تهران
|
468-طباطبائی | محمد حسین بن علی عسگر | 1272ق | نستعلیق | 112 | شناسنامه ← |
| 21 |
شیخ علی حیدر
مشهد
|
1332/1 | نامشخص | - | - | - | شناسنامه ← |
| 22 |
رضوی
مشهد
|
38541 | قربانعلی بن محمد مامقانی | جمعه 27 ذیقعده 1271ق | نستعلیق | 71 | شناسنامه ← |
| 23 |
مرتضوی
مشهد
|
بدون شماره | بیکاتب | 1269ق | - | - | شناسنامه ← |
| 24 |
مدرسه آیة الله خوئی
مشهد
|
190/1 | بیکاتب | 1255 تا 1269ق | - | - | شناسنامه ← |
| 25 |
مجلس
تهران
|
14468/4 | غلامعلی | شعبان 1268ق | نستعلیق | 54 | شناسنامه ← |
| 26 |
مجلس
تهران
|
611-طباطبائی | زین العابدین نائی بن درویش محمد تقی | 1266ق | نسخ | 63 | شناسنامه ← |
| 27 |
گلپایگانی
قم
|
6806/1-34/176 | محمد تقی بن اسحاق کرمانی | 1265ق | نسخ | 131 | شناسنامه ← |
| 28 |
معصومیه
قم
|
122/3 | بیکاتب | جمعه 26 جمادی الاول 1265ق | نستعلیق، نسخ | 60 | شناسنامه ← |
| 29 |
مرکز احیاء
قم
|
3795 | ولی محمد بن ملانور محمدجمال آبادی از محال سراب | جمعه 23 شعبان 1263ق | نستعلیق | 88 | شناسنامه ← |
| 30 |
گلپایگانی
قم
|
8755-58/205 | بیکاتب | 1260ق | نستعلیق | 63 | شناسنامه ← |