الحبوة

● الحبوة = حبوة الولد الذکر / فقه / عربی al-ḥibwa = ḥibwat-ul walad-iḏ ḏakar شهید ثانی، زین الدین بن علی، 911 - 965 قمری šahīd-e sānī, zayn-od-dīn ebn-e ‘alī (1506 - 1558) تاریخ تألیف: سه‌شنبه 25 ذیحجه 956ق حبوه: اختصاص یافتن پاره‌ای از اموال آدمی پس از مرگ به پسر ارشد او یکی از دو مساله است که برای جلوگیری از خرد شدن مالکیت بزرگ در میان وارثان می‌باشد. مسأله دوم محرومیت زن از مالک شدن زمین به ارث از شوهر است. این دو حکم به صورت حکم امضائی از عرب پیش از اسلام به اسلام رسیده است. شهید دوم این رساله را درباره این دو حکم نگاشته و دومین آنها با عنوان ارث الزوجه می‌باشد. مسأله «حبوه» از مسائل انفرادی امامیه است که در باب میراث متعرض آن شده‌اند. ظاهراً این رساله، قدیمی‌ترین تألیف در این مسأله است که پس از «کتاب الحبوة» تألیفی احمد بن محمد بن حسین بن حسن بن دؤل قمی نوشته شده است. این رساله، دارای شش مطلب است و هر مطلبی مصدر است به یکی از کلمات استفهامیه «ما، کم، هل، من، کیف، لم». رؤوس مطالب شش‌گانه: 1. نبحث فيه عن مفهوم الحبوة لغة و شرعا ...؛ 2. يحبى من يحبى من التركه بعين من اعيانها ...؛ 3. هل الحبوة واجبة شرعا ام مستحبه ...؛ 4. من المحبو من الورثة و ينتظم فيه ذكر ...؛ 5. كيف يختص بها على القولين مجانا ام بالقيمة ...؛ 6. لم يحبى من يحبى دون غيره من الوراث ... . مؤلف پس از پایان مطلب ششم، ده مبحث (= امر) می‌آورد که مربوط به مسئله مورد بحث اصلی است و شهید خود در آغاز این ده بحث می‌گوید: «هذا ما اقتضاه الحال من الكلام على هذه المطالب الستة و بقى فی المسئلة امور الاول ...» آغاز: الحمد لله الذى حبانا بدينه القويم و هدانا الى الصراط المستقيم ... و بعد فهذا تحقيق لمسئلة مهمة تعم به البلوى للمكلفين و ليس لتحقيق مباحثها مظنة يرجع اليها من يحتاجها من المضطرين و ذلك لانفراد الاصحاب بحكمها دون غيرهم من المسلمين فلم يعم الفكر فيها سائر العلماء الباحثين و هی مرتبة على ستة مطالب دائرة على ست كلمات مفردة و هی ماوكم و هل و من و كيف و لم ... انجام: و اعلم ان الاولى عندى لمستحق الحبوة أن لا يأخذ منها شيئاً لكثرة ما يرد عليها من الشبهات بحيث لا يكاد يسلم منها فرد من افرادها كما قد عرفت و الحمد لله تعالى حق حمده و صلواته على خير خلقه محمد و آله و صحبه. چاپ: تحقیق رضا مختاری، ضمن رسائل الشهيد، 1379ش [دنا 484/4-485 (44 نسخه)؛ الذريعة 243/6 و 243/11 رقم 1339؛ ريحانة الادب 280/3؛ رسائل شهید، چاپ قم 497/1]