نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

الحبل المتین فی إحکام أحکام الدین

al-ḥabl-ul matīn fī iḥkām-i ’aḥkām-id dīn
122 نسخه ثبت‌شده از قرن 11 تا 13 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/23059
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #23059
تاریخ و سده تألیف: 1007 هـ.ق
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 12، ص 551 تا 560
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: فقه
محل تألیف: مشهد رضوی

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

در این اثر مؤلف با استفاده از احادیث و روایت‌های صحیح و حسن و موثق و با شرح و بیان و جمع بین آنها و احکامی که از آنها استنباط می‌شود، به بیان مطالب فقهی پرداخته و در نظر داشته که مطالب کتاب را در چهار منهج ذیل: 1. عبادات، 2. عقود، 3. ایقاعات، 4. احکام، به اتمام رساند که متأسفانه موفق به اتمام آن نشده و تنها به مقداری از منهج اول در احکام طهارت و صلاة و بعضی ابواب دیگر پرداخته است. او منهج عبادات را نیز به پنج باب تقسیم کرده، لیکن از باب اول که در نماز است جز مقدمه آن طهارت و بخشی از احکام نماز تا تعقیبات را ننگاشته است. صاحب الذریعه می‌گوید: نسخه‌هایی از کتاب سوم از منهج چهارم این کتاب را نیز به خامه شیخ حر عاملی (1033-1104) و دیگران دیده است که به «فرائض بهائیه» شهرت دارد. شیخ بهائی کتاب «وجیزه» در درایة الحدیث را نیز همچون مقدمه‌ای برای «حبل المتین» نگاشته است. در این اثر، با حذف مکررات مجموعاً 1085 حدیث به کار رفته است.
آغاز اثر
« بسمله الحمدلله الذی دلنا علی الطریق القویم و من لینا بالهدایه الی الصراط المستقیم و وفقنا عند ... و بعد فان الفقیر إلی الله الغنی محمداً المشتهر ببهاء الدین العاملی وفقه الله للعمل ... »
سوابق و چاپ‌های اثر
مشار عربی، ص302؛ ایران، تهران، 1319ق، سنگی، وزیری، 256ص؛ ایران، قم، مکتبة بصیرتی، 1398ق، سنگی، وزیری، 256ص (افست از روی چاپ تهران به خط علی بن حبیب الله اصفهانی 1319) (صص8-263)
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
دنا 480/4-483 (122 نسخه) الذریعه 6: 240، 16: 148، 25: 51 ش 265 ریحانة الادب 301/3 مکتبة امیرالمؤمنین 419/2

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● الحبل المتین فی إحکام أحکام الدین / فقه / عربی al-ḥabl-ul matīn fī iḥkām-i ’aḥkām-id dīn شیخ بهائی، محمد بن حسین، 953 - 1030 قمری šeyx-e bahā’ī, moḥammad ebn-e ḥoseyn (1547 - 1621) تاریخ تألیف: 18 شوال 1007ق؛ محل تألیف: مشهد رضوی در این اثر مؤلف با استفاده از احادیث و روایت‌های صحیح و حسن و موثق و با شرح و بیان و جمع بین آنها و احکامی که از آنها استنباط می‌شود، به بیان مطالب فقهی پرداخته و در نظر داشته که مطالب کتاب را در چهار منهج ذیل: 1. عبادات، 2. عقود، 3. ایقاعات، 4. احکام، به اتمام رساند که متأسفانه موفق به اتمام آن نشده و تنها به مقداری از منهج اول در احکام طهارت و صلاة و بعضی ابواب دیگر پرداخته است. او منهج عبادات را نیز به پنج باب تقسیم کرده، لیکن از باب اول که در نماز است جز مقدمه آن طهارت و بخشی از احکام نماز تا تعقیبات را ننگاشته است. صاحب الذریعه می‌گوید: نسخه‌هایی از کتاب سوم از منهج چهارم این کتاب را نیز به خامه شیخ حر عاملی (1033-1104) و دیگران دیده است که به «فرائض بهائیه» شهرت دارد. شیخ بهائی کتاب «وجیزه» در درایة الحدیث را نیز همچون مقدمه‌ای برای «حبل المتین» نگاشته است. در این اثر، با حذف مکررات مجموعاً 1085 حدیث به کار رفته است. آغاز: بسمله الحمدلله الذی دلنا علی الطریق القویم و من لینا بالهدایه الی الصراط المستقیم و وفقنا عند ... و بعد فان الفقیر إلی الله الغنی محمداً المشتهر ببهاء الدین العاملی وفقه الله للعمل ... چاپ: مشار عربی، ص302؛ ایران، تهران، 1319ق، سنگی، وزیری، 256ص؛ ایران، قم، مکتبة بصیرتی، 1398ق، سنگی، وزیری، 256ص (افست از روی چاپ تهران به خط علی بن حبیب الله اصفهانی 1319) (صص8-263) [دنا 480/4-483 (122 نسخه)؛ الذریعه 6: 240، 16: 148، 25: 51 ش 265؛ ریحانة الادب 301/3؛ مکتبة امیرالمؤمنین 419/2]

نسخه‌های خطی این اثر

122 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
1
ملی
تهران
4124 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 298 شناسنامه ←
2
ملی
تهران
19923 بی‌کاتب بی‌تاریخ - - شناسنامه ←
3
ملی
تهران
4086 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 512 شناسنامه ←
4
دانشگاه
تهران
4316/4 محمد بن علی تنبينی بی‌تاریخ نسخ 10 شناسنامه ←
5
عمومی
ساری
96/2 بی‌کاتب بی‌تاریخ - - شناسنامه ←
6
دانشگاه
اصفهان
124/4 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق - شناسنامه ←
7
مسجد اعظم
قم
1756 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 189 شناسنامه ←
8
مسجد اعظم
قم
480/8 بی‌کاتب بی‌تاریخ نستعلیق 4 شناسنامه ←
9
مدرسه سلطانی
کاشان
60 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 198 شناسنامه ←
10
خاتم الانبیاء
بابل
134 محمد تقی بی‌تاریخ ثلث 448 شناسنامه ←
11
نجومی
کرمانشاه
4مجموعه بدون شماره بی‌کاتب بی‌تاریخ - - شناسنامه ←
12
مرکز مطالعات
قم
175/1 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 323 شناسنامه ←
13
مدرسه خیرات خان
مشهد
58 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ 291 شناسنامه ←
14
مدرسه غرب
همدان
1079 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ - شناسنامه ←
15
مرعشی
قم
3975 بی‌کاتب در عصر مؤلف نسخ 229 شناسنامه ←
16
رضوی
مشهد
26473 بی‌کاتب بی‌تاریخ نسخ - شناسنامه ←
17
مفتاح
تهران
177/2 نامشخص - - - شناسنامه ←
18
استادی، رضا
قم
نامعلوم/5 ابوالفضل بن ملا عبدالجواد اردبیلی پنج‌شنبه 21 صفر 1300ق نسخ 21 شناسنامه ←
19
مدیر شانه چی
مشهد
7/2 محمد بن ملک محمد خوانساری 1211ق نسخ - شناسنامه ←
20
گوهرشاد
مشهد
1103/3 بی‌کاتب قرن 13 نسخ - شناسنامه ←
21
رضوی
مشهد
22745 صادق نی آ 1137ق نسخ - شناسنامه ←
22
ملی
تهران
3336 محمد اشرف بن محمد هادی 1124ق نسخ 144 شناسنامه ←
23
ملی
تهران
2223 حسنعلی بن عبدالکریم العاملی 29 صفر 1120ق نسخ 286 شناسنامه ←
24
شیخ علی حیدر
مشهد
67 حسین بن محمد کاظم لالائی 14 شوال 1114ق نسخ 203 شناسنامه ←
25
رضوی
مشهد
36013 حسن بن محمد کاظم لالانی 14 شوال 1114ق نسخ 205 شناسنامه ←
26
رضوی
مشهد
11387 بی‌کاتب ظاهراً جمادی الاول 1113ق نسخ 310 شناسنامه ←
27
امام هادی
مشهد
45 محمد امین بن محمد علی شریف استرابادی اواخر ربیع الثانی 1112ق نسخ 299 شناسنامه ←
28
علامه طباطبائی
شیراز
216/2 بی‌کاتب 1111ق نستعلیق 166 شناسنامه ←
29
مجلس
تهران
4300-طباطبائی محسن شریف بن سلطان محمد اصفهانی 1107ق نسخ 158 شناسنامه ←
30
مرعشی
قم
1000 حسن بن حسین حسینی شنبه 16 ربیع الثانی 1103ق، عبدالله بن عبدالرزاق رضوی نسخ 234 شناسنامه ←