نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کتاب‌شناختی اثر

الحبل المتین فی إحکام أحکام الدین

al-ḥabl-ul matīn fī iḥkām-i ’aḥkām-id dīn
122 نسخه ثبت‌شده از قرن 11 تا 13 هـ.ق
مشاهده فهرست نسخه‌ها ↓
/w/23059
شناسه یکتا در پایگاه فهارس: #23059
تاریخ و سده تألیف: 1007 هـ.ق
مأخذ فهرست‌نویسی:
فنخا، ج 12، ص 551 تا 560
زبان و قالب: عربی
رده‌های موضوعی: فقه
محل تألیف: مشهد رضوی

معرفی و مشخصات کتاب‌شناختی اثر (در مأخذ فنخا)

در این اثر مؤلف با استفاده از احادیث و روایت‌های صحیح و حسن و موثق و با شرح و بیان و جمع بین آنها و احکامی که از آنها استنباط می‌شود، به بیان مطالب فقهی پرداخته و در نظر داشته که مطالب کتاب را در چهار منهج ذیل: 1. عبادات، 2. عقود، 3. ایقاعات، 4. احکام، به اتمام رساند که متأسفانه موفق به اتمام آن نشده و تنها به مقداری از منهج اول در احکام طهارت و صلاة و بعضی ابواب دیگر پرداخته است. او منهج عبادات را نیز به پنج باب تقسیم کرده، لیکن از باب اول که در نماز است جز مقدمه آن طهارت و بخشی از احکام نماز تا تعقیبات را ننگاشته است. صاحب الذریعه می‌گوید: نسخه‌هایی از کتاب سوم از منهج چهارم این کتاب را نیز به خامه شیخ حر عاملی (1033-1104) و دیگران دیده است که به «فرائض بهائیه» شهرت دارد. شیخ بهائی کتاب «وجیزه» در درایة الحدیث را نیز همچون مقدمه‌ای برای «حبل المتین» نگاشته است. در این اثر، با حذف مکررات مجموعاً 1085 حدیث به کار رفته است.
آغاز اثر
« بسمله الحمدلله الذی دلنا علی الطریق القویم و من لینا بالهدایه الی الصراط المستقیم و وفقنا عند ... و بعد فان الفقیر إلی الله الغنی محمداً المشتهر ببهاء الدین العاملی وفقه الله للعمل ... »
سوابق و چاپ‌های اثر
مشار عربی، ص302؛ ایران، تهران، 1319ق، سنگی، وزیری، 256ص؛ ایران، قم، مکتبة بصیرتی، 1398ق، سنگی، وزیری، 256ص (افست از روی چاپ تهران به خط علی بن حبیب الله اصفهانی 1319) (صص8-263)
مآخذ و منابع کتاب‌شناسی اثر
دنا 480/4-483 (122 نسخه) الذریعه 6: 240، 16: 148، 25: 51 ش 265 ریحانة الادب 301/3 مکتبة امیرالمؤمنین 419/2

متن فنخا (فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا))

● الحبل المتین فی إحکام أحکام الدین / فقه / عربی al-ḥabl-ul matīn fī iḥkām-i ’aḥkām-id dīn شیخ بهائی، محمد بن حسین، 953 - 1030 قمری šeyx-e bahā’ī, moḥammad ebn-e ḥoseyn (1547 - 1621) تاریخ تألیف: 18 شوال 1007ق؛ محل تألیف: مشهد رضوی در این اثر مؤلف با استفاده از احادیث و روایت‌های صحیح و حسن و موثق و با شرح و بیان و جمع بین آنها و احکامی که از آنها استنباط می‌شود، به بیان مطالب فقهی پرداخته و در نظر داشته که مطالب کتاب را در چهار منهج ذیل: 1. عبادات، 2. عقود، 3. ایقاعات، 4. احکام، به اتمام رساند که متأسفانه موفق به اتمام آن نشده و تنها به مقداری از منهج اول در احکام طهارت و صلاة و بعضی ابواب دیگر پرداخته است. او منهج عبادات را نیز به پنج باب تقسیم کرده، لیکن از باب اول که در نماز است جز مقدمه آن طهارت و بخشی از احکام نماز تا تعقیبات را ننگاشته است. صاحب الذریعه می‌گوید: نسخه‌هایی از کتاب سوم از منهج چهارم این کتاب را نیز به خامه شیخ حر عاملی (1033-1104) و دیگران دیده است که به «فرائض بهائیه» شهرت دارد. شیخ بهائی کتاب «وجیزه» در درایة الحدیث را نیز همچون مقدمه‌ای برای «حبل المتین» نگاشته است. در این اثر، با حذف مکررات مجموعاً 1085 حدیث به کار رفته است. آغاز: بسمله الحمدلله الذی دلنا علی الطریق القویم و من لینا بالهدایه الی الصراط المستقیم و وفقنا عند ... و بعد فان الفقیر إلی الله الغنی محمداً المشتهر ببهاء الدین العاملی وفقه الله للعمل ... چاپ: مشار عربی، ص302؛ ایران، تهران، 1319ق، سنگی، وزیری، 256ص؛ ایران، قم، مکتبة بصیرتی، 1398ق، سنگی، وزیری، 256ص (افست از روی چاپ تهران به خط علی بن حبیب الله اصفهانی 1319) (صص8-263) [دنا 480/4-483 (122 نسخه)؛ الذریعه 6: 240، 16: 148، 25: 51 ش 265؛ ریحانة الادب 301/3؛ مکتبة امیرالمؤمنین 419/2]

نسخه‌های خطی این اثر

122 نسخه
ردیف کتابخانه و مرکز نگهداری شماره نسخه کاتب تاریخ کتابت نوع خط برگ مشاهده
31
مرعشی
قم
802 محمد مقیم بن حیدر علی شنبه 19 جمادی الثانی 1060ق نسخ 224 شناسنامه ←
32
مفتاح
تهران
264 نامشخص - - - شناسنامه ←
33
دانشگاه
اصفهان
78 میرزا بیک پسر محمد مومن فلاورجانی 15 شعبان 1060ق نسخ - شناسنامه ←
34
دانشگاه
تهران
1657 ابن سلطان محمد جرفادقانی (گلپایگانی) جمعه نیمه ذیقعده 1061ق نسخ 249 شناسنامه ←
35
رضوی
مشهد
2855 عبدالرزاق بن صوفی شوال 1061ق نسخ 219 شناسنامه ←
36
رضوی
مشهد
15413 بی‌کاتب سه شنبه 11 ربیع الاول 1063ق نستعلیق 98 شناسنامه ←
37
مجلس
تهران
7337 سلطان محمد بن رفیع الدین محمد اصفهانی دوشنبه 3 رمضان 1063ق نسخ 327 شناسنامه ←
38
ادبیات
تهران
114 عبدالرحمن بن امجد 1 رجب 1063ق نسخ - شناسنامه ←
39
الهیات
مشهد
22711 محمد صالح بن عنایت الله شنبه 18 رجب 1063ق نستعلیق 269 شناسنامه ←
40
ملک
تهران
1971 محمود فلاورجانی چهارشنبه 9 جمادی الاول 1065ق نسخ 321 شناسنامه ←
41
مرعشی
قم
12944 ابن حاجی نوروز محمد رضا طهرانی جمادی الثانی 1072ق نسخ 199 شناسنامه ←
42
مرعشی
قم
13632/1 بی‌کاتب صفر 1072ق نسخ 234 شناسنامه ←
43
مرعشی
قم
1003/8 حسین بن محمد حسینی قمصری مشهور به آفتاب 1077ق نسخ 2 شناسنامه ←
44
مجلس
تهران
9344 حسین بن علی بن محمد شول اتابکی خلف آبادی 15 شعبان 1077ق نسخ 160 شناسنامه ←
45
رضوی
مشهد
17268 زید بن خمیس بن یحیی پنج‌شنبه 9 جمادی الثانی 1079ق نسخ 224 شناسنامه ←
46
مجلس
تهران
16418 بی‌کاتب چهارشنبه 24 ربیع الثانی 1081ق نستعلیق 662 شناسنامه ←
47
نمازی
خوی
239/1 محمد مقیم بن محمد محسن ابهری 1081ق نسخ - شناسنامه ←
48
عاطفی، حسن
کاشان
بدون شماره بی‌کاتب چهارشنبه 24 ربیع الثانی 1081ق نستعلیق - شناسنامه ←
49
مجلس
تهران
18590 عبدالظهیر بن معصوم کرهرودی 1083ق، حسب فرموده ملا حبیب الله، به درخواست شیخ خلف - 230 شناسنامه ←
50
رضوی
مشهد
27097 محمد صادق بن محمد تقی 1085ق نستعلیق، نسخ - شناسنامه ←
51
رضوی
مشهد
2732 طهماسب بن محمد بن حسن جزایری 6 جمادی الثانی 1087ق نسخ 338 شناسنامه ←
52
فیض مهدوی (کتابخانه)
کرمانشاه
بدون شماره بی‌کاتب جمعه دهه آخر جمادی الاول 1088ق - - شناسنامه ←
53
دانشگاه
اصفهان
221 بی‌کاتب جمعه 4 ذیقعده 1088ق نستعلیق 144 شناسنامه ←
54
مرکز احیاء
قم
1082 محمد جعفر شنبه 20 جمادی الثانی 1090ق نسخ 249 شناسنامه ←
55
رضوی
مشهد
12555 بی‌کاتب پنج شنبه 14 ذیحجه 1092ق نسخ 153 شناسنامه ←
56
مجلس
تهران
6455/4 بی‌کاتب 12 صفر 1092ق نستعلیق 6 شناسنامه ←
57
دانشگاه
اصفهان
327 نامشخص - - - شناسنامه ←
58
حقوق
تهران
29 - ج شرف الدین بن عبدالواحد بن الشیخ علی انصاری پنج شنبه 25 ذیحجه 1099ق، برای خزانه وزیر شمس الدین محمد علی بیکا نوشته و تذهیب و تجلید کرده نسخ 286 شناسنامه ←
59
نواب
مشهد
553 بی‌کاتب قرن 11 نسخ 369 شناسنامه ←
60
مرکز احیاء
قم
2600 نامشخص - - - شناسنامه ←