حاشية شروح الاشارات

● حاشية شروح الاشارات = حاشية شرح الاشارات و المحاكمات / فلسفه / عربی ḥāšīyat-u šurūḥ-il išārāt = ḥāšīyat-u š.-il išārāt wa-l muḥākimāt محقق خوانساری، حسین بن محمد، 1016 - 1099 قمری moḥaqqeq-e xānsārī, hoseyn ebn-e mohammad (1608 - 1688) وابسته به الاشارات و التنبيهات؛ ابن سینا، حسین بن عبدالله (370-428ق) تاریخ تألیف: دوشنبه 4 شعبان 1071ق این کتاب حاشیه بر اشارات ابن سینا میباشد که به شرحهای «خواجه، فخر رازی و محاکمات» و «حاشية شرح الشرح» يا «حاشية المحاكمات» میرزا جان باغنوی است. ایراد شده و از ابن سینا دفاع شده است و ناگفته نماند که محشی از فخر رازی به عنوان شارح و از خواجه به عنوان شارح محقق و از قطب الدین رازی به عنوان عالم نام برده است. نام این کتاب در کتابهایی که تألیفات او را ذکر کرده اند، دقیق نیامده است و هر کس به تناسب موضوع و عنوان نامی به آن داده است. در تعریف این کتاب نیز دقت لازم صورت نگرفته است. این کتاب حاشیه ای است (نه شرح نه بر متن اشارات، بلکه اکثراً تعلیقه ای است بر «حاشية المحاكمات» محقق باغنوی و شامل طبیعیات و الهیات و قسم تصوف اشارات میشود این حاشیه کامل نیست زیرا اشارات و شرح اشارات دارای 10 نمط است ولی حاشیه محقق خوانساری همانند حاشیه باغنوی، در اواسط نمط هشتم پایان می‌یابد و چیزی بر دو نمط باقیمانده ندارد. تصور شده که خوانساری دو حاشیه بر اشارات دارد و حال آن که چنین نیست. او اول حاشیه‌ای بر اشارات نوشت و سپس دوباره به آن مراجعه کرد و حک و اصلاح نمود. آقا جمال خوانساری فرزند مؤلف بر این حاشیه پدر نیز حاشیه‌ای دارد. آغاز: قال المحاكم: انك قد عرفت فيما سبق ان «الاشارة» حكم يحتاج اثباته الى دليل و برهان. اى الحكم المصدر بها فلا اشكال حينئذ في تعديتها ب «الى» فى قول الشيخ: «هذه اشارة الى اصول»، او تكون بالمعنى المصدرى، و على تقدير ان تكون الاشارة فى الفصول اسماء للاحكام المذكورة فيها لا اشكال ايضا، لانه لا ينافى ان تكون الاشارة هاهنا بالمعنى المصدرى، و كذا الحال فى ما يستشكل من ان الكلام المحاكم يدل على ان الاشارة هى الحكم، و كلام الشيخ على مغايرتهما، فافهم. انجام: قلت: تدافع الجميع ايضا مستلزم للتعطيل فلم اورده في ضمن الشقوق و الاولى ان يقال مراده بالتدافع اعم من وقع كل ما عداها او دفع بعضها بعضا و المراد بعدم التناسخ ايضا كذلك اى لا يكون تناسخ حينئذ سواء كان بالنسبة الى الجميع او البعض المدفوع فافهم. هذا آخر ما تيسر لنا من الكلام على الشرح و شرح الشرح و حاشية المحقق الشيرازى الباغنوى و اتفق الفراغ منه بحمد الله و حسن توفيقه يوم الاثنين رابع شهر شعبان المعظم سنة احدى و سبعين بعد الالف من الهجرة النبوية على يد مؤلفه المذنب الراجى لمغفرة ربه البارى ابن جمال الدين محمد حسين الخوانسارى اوتيا كتابهما يمينا و حوسبا حسابا يسيرا. چاپ: تمامی آثار مؤلف به مناسبت کنگره آقا جمال و آقا رضی خوانساری که در سال 1378 ق، در قم، اصفهان و خوانسار برگزار گردید، به چاپ رسیده است [مکتبة امیرالمؤمنین 372/2]