حاشية شرح الاشارات

● حاشية شرح الاشارات / فلسفه / عربی ḥāšīyat-u š.-il išārāt لاهیجی، عبدالرزاق بن علی، - 1071 ؟ قمری lāhījī, ‘abd-or-razzāq ebn-e ‘alī ( - 1661) وابسته به: حل مشکلات الاشارات و التنبيهات = شرح اشارات = شرح الاشارات؛ نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (597-672) حاشیه بر شرح اشارات خواجه و محاکمات. وی بر طبق نوشته خود او در دیباچه، قصد آن داشته کتابی در بیان مشکلات قسمت طبیعی و الهی شرح خواجه نصیر طوسی بر اشارات بنگارد. اما نسخه‌هایی که تا کنون دیده شده ناتمام اند و صاحب الذریعه از ریاض العلماء نقل کرده که لاهیجی این کتاب را به پایان نرسانده است (اما امین عاملی که فهرست مؤلفات لاهیجی را از ریاض نقل کرده این نکته را درباره این حاشیه نگفته). لاهیجی در دیباچه، از خواجه نصیر طوسی با تجلیل فراوان یاد می‌کند و می‌گوید: «تا کنون هیچ یک از دانشمندان بر عمق مطالب این کتاب دست نیافته‌اند و قطب رازی جز آنکه خصومت و جدال را افزوده و از پس پرده خیال به اسرار این کتاب نگریسته و دیگران را به هیچ نشمرده، کاری نکرده است تا چه رسد به پیروان قطب که هر چه دارند از او دارند». وی هر چند به نوشته دیباچه، قصد حل مشکلات شرح خواجه در این کتاب داشته اما، گاه سخن شیخ (متن اشارات)، گاه عبارت خواجه و گاه نوشته‌های محاکمات یا شرح امام فخر رازی را عنوان سخن و بحث خود ساخته و آن را با «قوله» و یا «قال» آغاز کرده. از این رو بهتر آن است این تألیف را حاشیه اشارات و شرح خواجه و امام و محاکمات نام نهاد. (عبدالحسین حائری) آغاز: یا من کلت زمرة العقول عن وصف جلاله السنة الاشارات ... فيقول العبد ... عبدالرزاق بن علی بن الحسين لاهیجی ... ان کتاب شرح الاشارات للمحقق الطوسی ... كتاب قد قرت به الاعین ... و كان يرد فی خاطری برهة من عمری ان املی علی قسمی الطبيعي و الالهی منه مکنونانة ... و ذلك لانی الی الان لم قلما وجدت من نحانحو شرح مطالبه ... هاهی المحاكمات المشتهره فی الاعصار ... و ان كانت لا تخلو عن افادات لكنها لم تحم ... الاحول الزيادة في التشكيكات ... فهى فی محاكمة لم تزد الا الخصوصه و الجدال و فی شرح معضلات اسراره لم تنادالا من مكان بعيد عن وراء الوهم والخيال هذه اشارت الى اصول و تنبیهات علی جمل نقل الشارح المحقق في اوائل قسم المنطق. [الذریعه 111/6؛ هدیة العارفین 567/1؛ اعیان الشیعه 193/37-194؛ دنا 230/4]