حاشیة شرح آداب البحث

● حاشیة شرح آداب البحث = حاشیة شرح الحنفی لآداب البحث / منطق / عربی ḥāšīyat-u š.-i ādāb-il baḥṯ = ḥāšīyat-u š.-il ḥanafī li-ādāb-il baḥṯ تاج السعیدی، محمد بن ابی سعید، - 950 قمری tāj-os-sa‘īdī, mohammad ebn-e abī sa‘īd ( - 1544) وابسته به: الرسالة الحنفیة فی علم الآداب = شرح آداب البحث = حاشیة آداب البحث = آدابیه؛ حنفی تبریزی، شمس الدین محمد (-10) حاشیه‌ای است بر شرح ملا محمدحنفی تبریزی بر «آداب البحث و المناظرة» عضدالدین ایجی (-756ق). وی در این حاشیه به حواشی میر سید شریف نیز نظر دارد. نکته این که این رساله با رساله‌ای که پس از این می‌آید یکی است ولی در اینجا به ابوالفتح محمد تاج سعیدی و در آنجا به ابوالفتح بن مخدوم جرجانی (-976ق) نسبت داده شده است. حاجی خلیفه در کشف الظنون (1: 41) این اثر را با همین سرآغاز به تاج سعیدی نسبت داده است، ولی عبدالحسین حائری معتقد است که بی تردید وی اشتباه کرده است و همین اشتباه او به اکثر فهارس راه یافته است (مجلس 10: 1728؛ البته گویا استاد حائری خود با گذر ایام نظر خویش را فراموش کرده‌اند و در مجلدات بعدی فهرست مجلس با استناد به کشف الظنون این اثر را به تاج سعیدی نسبت داده‌اند، ن.ک.: مجلس 23: 79 و 763). با این حال علاوه بر نظر استاد حائری قراینی در دست است که نسبت این اثر به جرجانی را تقویت می‌کند: 1- در برخی از نسخه‌ها به تصریح نام ابوالفتح بن مخدوم جرجانی ذکر شده است، ولی در هیچ نسخه‌ای تا آنجا که از آغاز و انجام‌های ذکر شده در فهارس بر می‌آید نام تاج سعیدی ذکر نشده است بلکه تنها نام «میر ابوالفتح» در برخی نسخه‌ها آمده که بین هر دو شخصیت مشترک است؛ 2- نسخه‌هایی وجود دارند که تاریخ تألیف کتاب را 953ق ذکر کرده‌اند که با تاریخ وفات تاج سعیدی (950ق) ناسازگار است (هرچند تاریخ وفات تاج سعیدی محل اختلاف است، ن.ک.: سلیمانیه 2: 296)؛ 3- در انجامه نسخه ش 20380/7 کتابخانه دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد با تاریخ کتابت 958ق پس از تصریح به نام جرجانی به عنوان مؤلف، کاتب از وی با عنوان «المؤلف الاستاد» یاد می‌کند، که نشانگر آن است که وی شاگرد مؤلف بوده است و همین احتمال اشتباه در اسناد اثر به مؤلف را به حداقل می‌رساند. همه اینها اسناد این اثر به ابوالفتح بن مخدوم جرجانی را تقویت و اسناد آن به تاج سعیدی را تضعیف می‌کنند. از این رو، ما همه‌ی نسخه‌های این اثر را به جرجانی نسبت داده‌ایم. آغاز: بسمله. الحمدلله علی افهام الخطاب و الصلوة علی رسوله المبعوث لاظهار الصواب ... و بعد فهذا شئ عجاب بل امر لا يدخل فی الحساب علی الشرح المشهور بین اولی الالباب انجام: غیرها عن غیرها الطالبون ان الله مع الذين اتقوا و الذين هم محسنون [هدایة العارفین 532/2؛ فهرس مخطوطات دارالکتب الظاهریه، فلسفه و المنطق و آداب البحث، عبدالحمید الحسن ص 204؛ کشف الظنون 41/1]