حاشیة حاشیة الخفری على شرح التجريد

● حاشیة حاشیة الخفری على شرح التجريد / کلام و اعتقادات / عربی ḥāšīyat-u ḥāšīyat-il xafrī ‘alā š.-it tajrīd شیروانی، محمد بن حسن، 1033 - 1098 قمری šīrvānī, mohammad ebn-e hasan (1624 - 1687) وابسته به: حاشية شرح التجريد الجديد = حاشیه بر شرح الهیات تجرید = تعلیقه بر الهیات شرح تجرید؛ خفری، محمد بن احمد (-957) اهدا به: شاه سلیمان صفوی (1077-1105ق) تعلیقاتی بر حاشیه شمس الدین محمد خفری بر شرح میر سید شریف جرجانی (-816ق) بر کتاب معروف تجرید الاعتقاد خواجه نصیرالدین طوسی(-672ق) است که به صورت «قوله، قوله» تنظیم شده است. محشی یکی از چهار داماد معروف مجلسی اول (- 1070ق) است. وی استاد صاحب ریاض العلماء و مولی محمد اکمل (پدر آقا باقر بهبهانی) بوده است. به نوشته صاحب روضات، شیروانی حاشیه‌ای بر حاشیه خفری بر شرح تجرید، حاشیه‌ای بر حاشیه قدیم دوانی و حاشیه‌ای بر شرح تجرید قوشچی نگاشته اما صاحب جامع الرواة حاشیه او را بر شرح تجرید ثبت نکرده و دیگران نیز در این باره به اختلاف سخن گفته‌اند. در الذریعه در ذیل حواشی حاشیه خفری، از حاشیه شیروانی یاد می‌کند و می‌گوید: بحر العلوم در فوائد رجالیه دو حاشیه بر حاشیه خفری از او نوشته (الذریعه 66/6-67) و در ذیل «حواشی شرح تجرید قوشچی» نیز از حاشیه شیروانی یاد کرده و به ص 66 ارجاع داده است. در نجوم السماء دو حاشیه از او یاد شده است. کتابی که در کار معرفی آن هستیم تعلیقات او است بر شرح تجرید قوشچی و بر حواشی خفری و مؤلف به سخنان دوانی نیز نگریسته است. از سخنان وی در آغاز دیباچه نیز پیداست که به شرح تجرید و حاشیه خفری هر دو نظر دارد و در خود کتاب نیز گاه عبارت شرح قوشچی و گاه فقره‌ای از عبارات خفری را عنوان سخن قرار داده است. شیروانی در دیباچه مفصل این حاشیه که در برخی از نسخه‌ها موجود است (برخی دیگر از نسخه‌ها از مسئله صدق (یکی از مسائل کلام باری) شروع شده است تا اواسط مبحث جبر و اختیار و فاقد دیباچه است) از شاه سلیمان صفوی با تجلیل فراوانی که چند صفحه را گرفته یاد و کتاب خود را به او اهداء کرده است. شیروانی کمتر از دیگران نام برده و تعلیقات خود را تا مبحث جبر و اختیار (اوائل فصل سوم = افعال باری) ادامه داده است. (عبدالحسین حائری) آغاز: بسمله قوله مناسب ذلک الخ حاصل وجه المناسبة انه لما كان وجود العرض متوقفا على وجود الجوهر فكان الجوهر مقدما بالطبع على العرض. انجام: بل لا يبعد ان يقال الثانى ارجح لان اولوية الكون ادخل من اولوية الخير بناءا على ان الحركة و السكون مبهم الكون دون الخير، تأمل. قد وقع الفراق ... [کتابشناسی تجرید الاعتقاد ص 150-152؛ کشف الظنون 350/1؛ الذریعة 66/6؛ دنا 152/4 (17 نسخه)]