جواهر النحو فی علم الاعراب

● جواهر النحو فی علم الاعراب / نحو / عربی jawāhir-un naḥw fī ‘ilm-il i‘rāb طبرسی، فضل بن حسن، 468؟ - 548؟ قمری Tabarsī, fazl ebn-e hasan (1076 - 1154) وابسته به: العوامل المأة = عوامل جرجانی = العوامل فی النحو؛ جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (-471) اهداء به: صفی الدین ابومنصور محمد بن یحیی بن هبة الله کتابی است در نحو که مؤلف چنان که در مقدمه تصریح نموده در تألیف آن به امام عبدالقاهر در کتاب «الجمل فی الاعراب» اقتدا کرده و پس از فراغ از تألیف آن را به نام امیر اجل صفی الدین شمس النقباء ابومنصور محمد بن یحیی بن هبة الله مصدر نموده است. نام کتاب را کاتب نسخه آستان قدس در صفحه اول نسخه صریحاً واضحاً کتاب الجواهر تصنیف شیخ ابوعلی فارسی نوشته و آن قطعاً سهو است زیرا از تصریح صریح مؤلف که گفته است در تألیف این کتاب به امام عبدالقاهر جرجانی در الجمل فی عوامل الاعراب اقتدا نموده به کلی به وضوح می‌پیوندد که کتاب مذکور علی رغم قول کاتب مطلقاً و ابداً ربطی به ابوعلی فارسی ندارد و ذکر صریح نام جرجانی دلیل است بر این که تألیف آن بعد از عصر جرجانی یعنی بعد از قرن پنجم صورت گرفته (وفات ابوعلی به اتفاق جمهور مورخین در سال 377 یا به قول شاذ ابی الفدا و ابن اثیر در 376 واقع شده و وفات عبدالقاهر به‌طوری که در کتب تراجم مسطور است [یعنی فوات الوفیات 297: 1، و بغیة الوعاة ص 310، و مرآت الجنان 101: 3، و شذرات الذهب 340: 3، و مفتاح السعادة 143: 1 که منقولاتش در این مورد به کلی از سیوطی است و بنابراین مأخذ مستقلی نیست، و طبقات ابن قاضی شهبه 94: 2-95] در 471 و به‌قول ضعیف‌تر در 474 اتفاق افتاده [ایضا طبقات و بغیة الوعاه] یعنی درست 94 سال مطابق قول جمهور یا 95 سال به موجب قول ابن اثیر و ابوالفدا یا 97 یا 98 سال طبق قول اخیر بعد از فوت ابو علی) و بروکلمان نیز که ذکر این نسخه را هم در تاریخ الادب العربی (193: 2) و هم در کتاب معروف Geschichte der Arabischen Litterature (ذیل 1: 176) آورده به‌عینه مرتکب اشتباه متبوع خود شده و آن را جواهر النحو تصنیف ابوعلی توهم کرده است و آخرین کسی که تا این موقع عین همین اشتباه را تکرار نموده ظاهراً آقای فؤاد سزگین است در مجلد نهم از کتاب Geschichte der Arabischen Schrifttums (ص107) است. این کتاب به طبع رسیده و از تألیفات شیخ ابوعلی فضل بن حسن طبرسی (-548ق) است به قول ابن فندق در تاریخ بیهق (ص 242). (غلامعلی عرفانیان) آغاز: بسمله، الحمدلله و سلام علی عباده الذین اصطفی محمد و عترته الطاهرین هذا مختصر فی علم النحو يسهل حفظه و يغزر فوائده و يقل لفظه و یکثر عوائده و یکون للمبتدی تبصرة يهتدى بضو نجمه و للمنتهی تذکره [ة] يطلع به علی ماوراءه مع صغر حجمه و اقتديت فيه بالامام عبدالقاهر رحمه الله فی مجموعه الموسوم بالجمل فی عوامل الاعراب ... [دنا 1117/3] شرح و حواشی: 1- شرح دیباجة جواهر النحو زواری، ابوسعید بن احمد (-9)