جواهر الاسرار

● جواهر الاسرار = منتخب مفتاح الاسرار / چند دانشی / فارسی javāher-ol asrār آذری طوسی، حمزة بن علی، 784 - 866 قمری āzarī tūsī, hamzat-ebn-e ‘alī (1383 - 1462) تاریخ تألیف: رجب 840ق مؤلف، کتابی به نام «مفتاح الاسرار» در سال 830 تألیف کرده و نسخه آن منتشر شده بود و در سفر حج راهش به دارالملک احمد شاه غازی - هند افتاد و از وی درخواست شد که در آن کتاب تجدید نظر کند، چون به وطن بازگشت فوائدی که در این سفر کسب کرده بود با اختصار بر آن کتاب افزود و ترتیب اصل را که در چهار باب بود تغییر نداد. این کتاب در شناسایی اسرار حروف و مشکلات احادیث و بیان مرموزات مشایخ و تفسیر اشعار مغلقه شعرا است. کتاب همانند در چهار «باب» است: 1. اسرار کلام الله؛ 2. اسرار احادیث نبوی؛ 3. اسرار کلام اولیا؛ 4. مشکلات کلام شعرا. نام مؤلف، که گویا خواسته به رمز باشد، در نسخه‌های کتاب گوناگون است. آغاز: 1. بسمله یا مفتح الابواب افتح باب قلبی و قلوب المسلمین ... حمد و ستایش آن علیمی را که عنقای عقل علمه گر انسانی را علم علم الانسان بر افروخت ... 2. بسمله. سپاسی که از روی گویایی خرد بر ذمت خانواده امکان لازم است آنست که بفریب ادراک لاف ستایش یزدان پاک نزنند و لعاب عنکبوت عبارات بست بر زوایای سرادقات وجوب نتنند دخل صد ساله دکانچه الفاظ و معانی بخرج یکروزه حمد کبریایی سبحانی نکنند و ظرف کوچک بیست و نه حرف محیط این درباره ژرف نشود در دیده بینش مرد خردمند سبعیات افلاک و رباعیات عناصر ثنای او بسند و ليس ورا عبادان قریه نزنند انجام: هر بند که بسته بود از مکر و حیل ×× آن بند گشاده شد مگر بند اجل / الحمد لله آجلاً ... الى يوم الجزاء چاپ: 1303ق، سنگی [الذریعة 260/5؛ نسخه‌های منزوی 115 و 3551 و 3630؛ فهرستواره منزوی 272/7 و 271/7؛ مشترک پاکستان، ج 1، ص 813-814، دنا 1067/3 (21 نسخه)]