جواب اعتراضات ابوریحان بیرونی

● جواب اعتراضات ابوریحان بیرونی / فلسفه / عربی javāb-e e‘terāzāt-e abū-reyhān-e bīrūnī احمد بن علی (ابوسعید)، ق5 قمری aḥmad ebn-e ‘alī (abū-sa‘īd) (- 11c) گویا «ابوریحان بیرونی» پرسش‌هایی در زمینه‌های علوم نظری و تجربی و همچنین اعتراضاتی بر گرایش‌های «شیخ الرئیس، ابوعلی سینا» به گفته‌های فلاسفه یونان قدیم، برای او ارسال و شیخ پاسخ اندکی به او داده که نسخه‌ای از پاسخ «شیخ» به شماره «3045/3» در کتابخانه مرعشی موجود است؛ ولی «ابوریحان» پاسخ‌های «شیخ» را کافی ندانسته، نامه دیگری، با اعتراضات تازه به شیخ ارسال می‌دارد؛ سپس یکی از شاگردان «شیخ» پاسخ نامه «ابوریحان» را داده است. این جواب‌ها از آن ابوسعید احمد بن علی و در تتمه صوان الحکمه از فقیه معصومی دانسته شده و آنچه مسلم است دیباچه و ترتیب این پاسخ‌ها به دست یکی از شاگردان شیخ انجام یافته است. در این نامه، با صرف نظر از اینکه اعتراضات و اشکالات «ابوریحان» بر مکتب «شیخ الرئیس» وارد باشد یا نباشد، نکته بسیار قابل توجه، این است که در قرن پنجم هجری، دانشمند توانا و اندیشمند بی‌همتا «ابوریحان، محمد بن احمد بیرونی» با این آزادمنشی و شجاعت، راه انتقاد علمی را برای اخلاف علمی خود، گشوده است؛ اگرچه شاگرد «شیخ الرئیس» در این نامه ناشایسته‌ترین تعریضات و خطابات را به «بیرونی» روا داشته که زیبنده یک دانشمند نمی‌باشد. یک نمونه از خطاب‌ها به «بیرونی» در این جوابیه: «اما اعتراضک علی انکار الحکیم کون السطح ذا عرض فاعتراض من لم يرتض بالفاظ الطبيعين و الحكماء و لم يعتد اوضاعهم و لو اقتصرت علی اعادة السؤال من غیر استقصاء فی الاستحالة كان استر لك لان الحکیم احسن الظن بک فاکتفی بالاشارة دون البسط. (سید محمود مرعشی) آغاز: جوابات ابی سعید، احمد بن علی، علی الاعتراضات التي اعترض بها محمد بن احمد البيروني على الشيخ الرئيس فی جوابات له عن مسائله بسمله.. لما تحققت - اطال الله بقاء سیدی - افتقاد ما اصدرته علی یدی «ابی القاسم»و علمت تأسفه علی الاجوبة قصدت ان انقل من التسويد الذی بقی عندی ما هيئ لى نقله تسارعاً الى رضاه و محبته و ان لم يكن على التشريح الاول الذى شرحته و بسطته انجام: ثم ان كان لا يداخله هواء قط، لم تجمد ذلك الماء ايضاً و فی کتاب الآثار العلوية ما اذا نظرت فيه تشفى عن هذه الشکوک، و الله ولی التحقیق و بیده ازمة التوفيق [دنا 1020/3]