الجامع الصحيح

● الجامع الصحيح = صحیح البخاری = صحیح بخاری / حدیث / عربی al-jāmi‘-uṣ ṣaḥīḥ = ṣaḥīḥ-ul buxārī = ṣaḥīḥ-u buxārī بخاری، محمد بن اسماعیل، 194 - 256 قمری boxārī, mohammad ebn-e esmā‘īl (811 - 871) تاریخ تألیف: 256ق اولین کتاب از کتب سته اهل سنت و به عقیده جمهور اهل سنت افضل و اصح آن در حدیث است. بخاری، 7275 حدیث صحیح را از میان 600 هزار حدیث انتخاب کرده و آن را در مدت 16 سال در صد و اندی کتاب و 1450 باب در «الجامع الصحيح» نگاشته است. وی در تهیه آن دقت کامل نموده ولی بسیاری از اخبار خوارج را در این کتاب نقل کرده و چنان که روضات در 160/4 از حاکم بن بیع نیشابوری که از علماء عامه است نقل نموده، قاضی بخارا از او سؤال نمود چرا در این کتاب خود (صحیح بخاری) از خوارج نقل روایت کرده‌ای جواب داد زیرا که آنها را ثقه می‌دانم، بدین سبب قاضی او را تا زنده بود در حبس داشت. صاحب کشف الظنون راجع به این کتاب در مجلد اول کتاب خود (صص 362-372) بیش از ده صفحه شرح و بسط داده و شراح آن را نام برده است. گویند عنوان صحیح کتاب چنین است: «الجامع المسند الصحيح المختصر من امور رسول الله و سننه و ایامه». چاپ: این کتاب در هندوستان و بولاق و مصر و اسلامبول و اروپا چاپ‌های متعدد شده؛ السعودی، دار المنهاج للنشر و التوزيع، تصحيح الدكتور محمد زهير بن ناصر الناصر، المجلدات 4، الطبعة الثانية، 1430ق [دنا 561/3 (76 نسخه)؛ معجم المطبوعات العربية 535/1؛ اوقاف بغداد 37؛ بروکلمان 158/1؛ کشف الظنون 541/1 «الجامع الصحيح»؛ دليل مؤلفات الحديث الشريف المطبوعة: 264/1؛ الفهرس الشامل للتراث العربي الاسلامي المخطوط، الحديث النبوى الشريف و علومه: 493/1-573؛ فهرس المخطوطات المصورة (معهد المخطوطات العربية)، الحديث و علومه: 235/1-290؛ موسوعة المصادر و المراجع: 318-320؛ الاوقاف العامة موصل 20/2 و 21/2 و 156/2 و 36/4 و 38/4 و 39/4] برخی شروح و حواشی: 1- شواهد التوضيح و التصحيح لمشكلات الجامع الصحيح؛ ابن مالک، محمد بن عبدالله (600-672) 2- جمع النهاية فى بدء الخير و غاية الغاية = مختصر ابن ابی جمرة؛ ابن ابی جمرة، عبدالله بن سعد (-675) 3- الكواكب الدراری فی شرح الجامع الصحيح للبخاری؛ کرمانی، محمد بن یوسف (717-786) 4- التنقيح لالفاظ الجامع الصحيح؛ زرکشی، محمد بن بهادر (745-794) 5- فتح الباری فی شرح صحيح البخاری؛ ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی (733-852) 6- هدى السارى لمقدمة فتح البارى = فتح الباری؛ ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی (733-852) 7- ارشاد السارى لشرح صحيح البخاری؛ قسطلانی، احمد بن محمد (851-923) 8- تعليقات القارى على ثلاثيات البخاری؛ قاری هروی، علی بن سلطان محمد (-1014) 9- تیسیر القاری فی شرح صحيح البخاری = شرح جامع الصحيح؛ دهلوی، نورالحق بن عبدالحق (-1073) 10- اضائة الدراری فی شرح صحيح البخاری؛ منینی، احمد بن علی (1172-1089) 11- صحیح بخاری (ترجمه و شرح)؛ عبدالحی بن ابوالخیر 12- فهرست کتب فتح البارى بشرح صحیح البخاری 13- خیر جاری شرح صحیح بخاری 14- شرح الصحیح البخاری (3عنوان) 15- فهرست فتح البارى فی شرح صحیح البخاری 16- صحیح البخاری و مسلم (منتخب)؛ مقدسی، عبدالغنی بن علی