التوحید

● التوحید = توحید صدوق = التوحید و نفی التشبیه و الجبر / کلام و اعتقادات، حدیث / عربی at-tawḥīd = tawḥīd-u ṣadūq = at-tawḥīd wa nafy-it tašbīh wa-l jabr شیخ صدوق، محمد بن علی، 311؟ - 381 قمری šeyx-e sadūq, mohammad ebn-e ‘alī (924 - 992) یکی از کتب معتبره حدیث امامیه است و دارای 66 «باب» [نسخه ها در تعداد ابواب متفاوت است] در توحید و صفات ثبوتیه و سلبیه واخبار راجعه به نفی تشبیه و رویت حق تعالی و بطلان جبر است که مؤلف به‌هنگام توضیح برخی روایات که نیازمند به توضیح هستند آراء کلامی و فلسفی خویش را بیان داشته است. از مطالعه این کتاب معلوم می‌گردد که شیخ صدوق به شهرهای کوفه و ری و نیشابور و همدان و سرخس و بلخ رفته است. مؤلف در مورد انگیزه تألیف چنین آورده: «ان الذی دعانی الی تألیف کتابی هذا انی وجدت قوماً من المخالفین لناينسبون عصابتنا، الى القول بالتشبيه و الجبر لما وجدوا فی كتبهم من الاخبار التى جهلوا تفسيرها و لم يعرفوا معانيها و وضعوها غير مواضعها و لم يقابلوا بالفاظها الفاظ القران فقبحوا بذلك عند الجهال صورة مذهبنا و لبسوا عليهم طريقتنا و صدوا الناس عن دين الله و حملوهم على حجود حجج الله فتقربت الى الله تعالى ذكره بتصنيف هذا الكتاب فى التوحيد و نفى التشبيه و الجبر». برخی از ابواب آن: باب ثواب الموحدين و العارفين، باب التوحيد و نفی التشبيه، باب معنى الواحد و التوحيد و الموحد ... باب ذكر مجلس الرضا (ع) مع اهل الاديان و اصحاب المقالات، باب مجلس الرضا عليه السلام مع سليمان المروزی ...». آغاز: بسمله، الحمد لله الواحد الاحد الذى لا شريك له الفرد الصمد الذى لا شبيه له انجام: قال ابوعبدالله عليه السلام لايخاصم الا من ضاق بما فى صدره تم چاپ: بمبئی، 1321، وزیری کوچک، 479ص؛ ایران، سنگی، 1285، جیبی؛ تصحیح سید هاشم حسینی تهرانی، انتشارات جامعه مدرسین قم [مشار عربی 244 و 224؛ الذریعه 482/4؛ دنا 388/3-392 (127 نسخه)؛ کتابشناسی شیخ صدوق ص 55-70؛ فهرستگان حدیث 223/3-231] شرح و حواشی: 1- شرح التوحید؛ قمی، امید محمد علی (-11) 2- شرح التوحيد للصدوق = شرح توحید الصدوق = شرح كتاب التوحید؛ قاضی سعید قمی، محمد سعید بن محمد مفید (1049-1103) 3- انیس الفرید لشرح التوحيد = انيس الوحيد في شرح كتاب التوحيد = نور البراهين فى بيان أخبار السادة الطاهرين = انس الوحيد في شرح التوحيد و انیس الفرید؛ جزایری، نعمة الله بن عبدالله (1050-1112) 4- حل العقائد؛ دارابی، شاه محمد بن محمد (1027-1147) 5- حاشية التوحيد؛ نوری، محمد حسین بن یحیی (-12) 6- طلع النضيد؛ اردکانی، محمد علی بن محمد حسن (-13) 7- توحيد صدوق (ترجمه)؛ حسینی کاشانی، هاشم بن مهدی (-1412) 8- ذيل التوحيد؛ حسینی کاشانی، هاشم بن مهدی (-1412) 9- شرح التوحید (2 عنوان)