تنقیح مقاله در توضیح رساله

● تنقیح مقاله در توضیح رساله = شرح هیأت قوشچی / هیئت / فارسی tanqīḥ-e maqāle dar towzīḥ-e r. = š.-e hey’at-e qūščī شاه میری شیرازی، هبة الله بن عطاء الله، - 898 قمری šāh-mīrī-ye šīrāzī, hebat-ol-lāh ebn-e ‘atā’-ol-lāh (- 1493) وابسته به: فارسی هیئت = هیئت قوشچی؛ قوشچی، علی بن محمد (-879) متن «رساله تام المقاله» یا «هیئت فارسی» از قوشچی است و مؤلف آن را برای پسران خود از روی نهاية الادراک، تحفه شاهی، شرح تذکره، ملخص چغمینی شرح کرده است. مؤلف می‌گوید: دانستن قبله و شناختن ماه از واجبات است زیرا پاره‌ای از اعمال دینی به شناخت این دو بستگی دارد و از آنجا که آنچه در رساله قوشچی آمد وافی به مقصد نیست لذا این کتاب را در امهات مطالب هیوی از شرح چغمینی و دیگر رسائل هیئت فراهم می‌آورم که حاوی یازده باب است. در پایان جهت قبله میهن خویش شیراز را می‌شناساند و از محقق قیومی قاضی زاده رومی یاد می‌کند. می‌گوید که به هندوستان رفتم و نخست به گجرات رسیدم و به نزد ابوالفتح محمود شاه شدم و به درخواست او آغاز سال را در یکم سرطان که آغاز فرمانروایی و تخت نشینی او بود گذاردم تا در داد و ستد و کشاورزی و دریانوردی بر مردم دشوار نباشد. او از مجمل و از غاية الادراک اثیرالدین مفضل بن عمر ابهری (- 663ق) و خواجه طوسی و محقق علامه و تذکره و تحفه و محقق نیشابوری و شرح تذکره او و سید المحققین در شرح تذکره و نهایه محقق علامه و شیخ صالح بغدادی و شیخ ابوعمران در بغداد و محمد بن ابی‌بکر حکیم یاد می‌کند. آغاز: خوبترین هیئتی که مصور ناطقه عرایس کلام لطافت نظام را بر آن وجه متصور سازد وخوش شکلی که مزین عاقله مفتاح شیرین بیان بدان صورت مطرز دارد حمد خدائی باشد که ... اما بعد فقیر ... هبة الله الحسنی الحسینی الشهیر ... در حیز املا و ربقه انشاء می‌آورد ... انجام: اما رفع اعتراض و استشکال تصدی برهان و استدلال مانند قصور بی مثال درنهایت صعوبت و اشکال است. فحقق أن القوة بذلك المقالة بعون الله المنعم المفضال و قدتم المقالة الثانية من حيث اللفظ و المعنى بالفضل و الافضال بتوفيق الملك المتعال چاپ: تهران، 1319ش، سنگی، با عنوان «حاشیه بر هیئت قوشچی» [نسخه‌های منزوی 276؛ الذریعه 134/11 «رساله تام المقاله»: که آن را در «ترصید جهت قبله» می‌داند، همانجا، 377/13 «شرح ...»؛ فهرستواره منزوی 2894/4؛ مشترک پاکستان 316/1؛ دنا 373/3 (33 نسخه)]