تفسیر سورة الاخلاص

● تفسیر سورة الاخلاص = تفسیر سورة التوحید / تفسیر / عربی tafsīr-u sūrat-il ixlāṣ = tafsīr-u sūrat-it tawḥīd ؟ دوانی، محمد بن اسعد، 830 - 908 ؟ قمری davvānī, mohammad ebn-e as‘ad (1427 - 1503) اهدا به: ابوالفتح عبدالقادر سلطان تاریخ تألیف: 905ق؛ محل تألیف: جرون تفسیری است بر سوره اخلاص و در آن تمام عبارت‌های تفسیر ابن سینا بر همین سوره را در آن گنجانیده و در آن زبده اقوال اهل تفسیر جمع‌آوری و تحقیقاتی از خود مؤلف در تکمیل و تتمیم مطالب، بر آن اقوال افزوده شده است. دوانی در آن از تفسیر کبیر پدر خود به نام «السواد الاعظم» یاد کرده و می‌نویسد: «و هذه الشبهة مما عرض لی فی اوایل اشتغالی بهذه المطالب و اوردتها فی الرسالة التهلیلية التی عملتها قبل ذلك بتاريخ شهور سنة اثنین و ستین و ثمانمائه ثم رایت فی الشرح الجديد للتجريد الذی صنف فی السنین المتأخرة عن هذا التاريخ». وی در آن پس از بیان محل نزول، اسامی، فضیلت سوره و سبب نزول آن، به تفسیر آیات می‌پردازد. دوانی در این رساله، بحث‌های فلسفی را بیشتر از نکات ادبی و لغوی مورد توجه قرار داده است. او در سبب نام‌گذاری سوره به اسامی ذیل چنین می‌نویسد: 1. سورة الاخلاص: چون شامل توحید حضرت باری و نفی شرک از او است؛ 2. سورة الانسان: چون دربردارنده اصول و ارکان دین است. آغاز: بسمله، الحمدلله الاحد الصمد علی نعمه التی تجاوزت عن حد العدد امد العدد ... و بعد فهذا تفسیر سورة الاخلاص علی ما فتحه الله تعالی علی مؤلفه الفقیر الی الله الغنی محمد بن اسعد الصدیقی الدوانی و قد اشتمل علی زبدة ما قاله اهل التفسیر مع تتمیمات و تحقیقات منحها الله لهذا الفقیر الکسیر و علی ما مهده بعض ائمة المعقول من القواعد الحكمية التی هی فیها من الأصول مع ما یلیق بها من البعد و الاتمام انجام: کل یوم و علی هذا يقاس ما ورد في سایر السور من انها يعدل ربع القرآن او اقل او اکثر. و الله اعلم بحقايق الامور. و صلى الله على سيدنا محمد شفيع يوم النشور و علی آله و صحبه معادن الخيور چاپ: تصحیح و مقدمه از دکتر سید احمد تویسرکانی، ضمن الرسائل المختاره، اصفهان، 1364؛ با تصحیح حسن پویا، آفاق نور، شماره 3، مؤسسه معارف اسلامی امام رضا، قم، بهار و تابستان 1385ش [دنا 135/3 (30 نسخه)؛ الذریعة 336/4؛ الفهرس الشامل للتراث العربی الاسلامی، علوم قرآن 836/2؛ الاوقاف العامة بغداد 66/1]