تشریح الابدان

● تشریح الابدان = تشریح منصوری = تشریح البدن = التشریح بالتصویر / طب / فارسی tašrīh-ol abdān = tašrīh-e mansūrī = tašrīh-ol badan = at-tašrīh be-t-tasvīr شیرازی، منصور بن محمد، - 809 قمری šīrāzī, mansūr ebn-e mohammad ( - 1407) اهدا به: مجاهد السلطنة و الدین سلطان زین العابدین شاه شجاع مبارزالدین محمد (786-793 ق) تاریخ تألیف: حدود 780 یا 798ق؛ در دو «فن» ساخته است، فن اول در دو «قسم»: 1. طب نظری در یک «مقدمه» و چهار «مقاله»: مقدمه در تعریف طب، مقاله 1) اسباب مادی صحت در چهار باب (در ارکان، در ارواح، در اخلاط، در اعضاء)، 2) اسباب صوری صحت در دو باب (در مزاج، در قوا)، 3) اسباب فاعلی صحت، در دو باب: 1- اسباب ضروری، مشتمل بر شش «فصل» (در هوا، در حرکات نفسانی، در حرکت و سکون بدنی، در خواب و بیداری، در مأکول و مشروب، در احتباس و استفراغ)، 2- در اسباب غیر ضروری، در دو فصل (در اسباب ملحقه بسته ضروری، در اسباب جزئیه)، 4) احوال و اعراض، شامل دو «باب»: 1- در احوال و اعراض، 2- در علامات و دلایل، مشتمل بر هشت «فصل» (در علامات مزاج، در علامات امتلا، در نبض، در نبض اسنان و اجناس، در قاروره، در براز، در بحران، در علامات محموده و ردیه)؛ قسم 2. طب عملی در پنج «مقاله»: مقاله 1) حفظ صحت و معالجات کلی در دو باب: 1- در حفظ صحت، مشتمل بر ده «فصل» (در تدبیر مولود و حبلی، در تدبیر فصول، در تدبیر مأکول و مشروب، در تدبیر نوم و یقظه، در تدبیر استفراغ و احتباس، در تدبیر جماع، در تدبیر حرکت و سکون، در تدبیر حمام، در تدبیر مشایخ، در تدبیر مسافران)، 2- در معالجات کلی، شامل سه «فصل» (در معالجات سوء المزاج، در تدبیر مسهل و قی و حقنه، در فصد و حجامت)، 2) امراضی که حادث شود از سر تا قدم و علاج آن مشتمل بر بیست باب، 3) حمیات، 4) امراضی که به ظاهر بدن حادث می‌شود و معالجات آن در هفت «باب» (در اورام، در جراحات و قروح، در کسر و خلع، در جذام و امراض جلد، در امراض موی، در زینت)، 5) ذکر زهر و حیوانات زهردار و دفع ضرر آن، در چهار «باب» (در زهرها و علاج آن، در گزیدن حشرات و تدبیر آن، در دفع هوام و حشرات)؛ فن دوم: در ذکر ادویه مشتمل بر دو «مقاله»: مقاله 1) ذکر بعض ادویه مفرده مشتمل بر هفت «باب» (در طبایع و تأثیرات ادویه، در حبوب، در لحوم و البان، در فواکه، در بقولات، در توابل، در ریاحین)؛ 2) ادویه مرکب، در بیست «باب» (در کیفیت ترکیب ادویه، در تریاقها، در مفرحات، در معاجین و اطریقلات، در اشربه و مربیات و لعوقات و ربوبات، در جوارشات، در اقراص مسهله، در حبهای مسهله، در ایارجات، در سفوفات، در مطبوخات و نقوعات، در حقنها، در شیافات و فرزجات، در ادهان، در سعوطات و سنونات و غراغر، در اطلیه و ضمادات، در ادویه عین، در مراهم و ذرورات، در حلاوی و مسمنات، در متفرقات). در برخی منابع بین این کتاب و کفایه منصوری از غیاث الدین منصور دشتکی در هندسه خلط پیش آمده است و احوال مؤلف به روشنی شناخته نیست. در منابع و فهارس نیز نام پادشاهی که کتاب به او اهدا شده است مختلف است. به طور مثال در فهرس مخطوطات الطب الاسلامی، علاءالدین محمد شاه هندی (- 716ق) و در مرعشی، شاه شجاع مبارز الدین محمد (-793ق) ثبت شده است. آغاز: بسمله، شکر وسپاس پادشاهی را سزد وحمد ثنای بی قیاس خالقی را رسد که در خلقت انسان دقایق حکمتش بی پایان است ... اما بعد بر نظر اصحاب بصیرت و بصر انجام: و اظهار قدرت شامله که مندرجست در تحت حکمت بالغه و يخرج الحى من الميت و يخرج الميت من الحي يفعل الله يشاء بقدرته و يحكم مايريد بمشيته والله اعلم بالصواب واليه المرجع و الماب چاپ: مشار فارسی 1351/1 (نشانی 7 چاپ) [لغت نامه دهخدا 44/3؛ الذریعة 100/18 و 98/18-99؛ کشف الظنون، 1501/2؛ نسخه‌های منزوی 585/1 (نشانی 37 نسخه) و 3652/5؛ پزشکان نامی پارس 154؛ مشترک پاکستان 695/1 (نشانی 55 نسخه)؛ مکتبة امیرالمؤمنین 151/1؛ فهرستواره منزوی 3374/5]