تسدید القواعد فی شرح تجرید العقاید

● تسدید القواعد فی شرح تجرید العقاید = تشیید العقاید فی شرح تجرید العقاید = شرح قدیم تجرید / کلام و اعتقادات / عربی tasdīd-ul qawā‘id fī š.-i tajrīd-il a‘qāyid = tašyīd-ul a‘qāyid fī š.-i tajrīd-il a‘qāyid = š.-e qadīm-e tajrīd اصفهانی، محمود بن عبدالرحمن، 674 - 749 قمری esfahānī, mahmūd ebn-e ‘abd-or-rahmān (1276 - 1349) وابسته به: تجرید الاعتقاد = تجرید العقاید = تجرید الکلام فی تحریر عقاید الاسلام نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد (597-672) این شرح مهم‌ترین و نافع‌ترین شروح تجرید است و شارح شرح خود را «تسدید القواعد» و یا «تشیید القواعد فی شرح تجرید العقاید» نامیده است. این شرح میان دانشمندان به «شرح قدیم» شهرت یافته است. او در ابتداء کتاب می‌گوید: «چون کتاب تجرید بسیار موجز و از غایت ایجاز مطالب آن حکم لغز داشت، و روشن و ظاهر نبود، من با این شرح مشکلات آن را توضیح دادم و پرده از روی مقاصد آن برداشتم». در مسئله امامت چون شارح از اهل سنت و جماعت بوده اعتراضات بسیاری بر خواجه نموده است که بعد از او دیگران بر آن اعتراضات جواب گفته‌اند. کاتب چلبی با آن که خود از دانشمندان عامه است در تشنیع اعتراضات شارح تجرید گفته است: «فانه قد عدل فیها عن سمة الاستقامة». (مدرس رضوی) شارح تا در اصفهان بود اشراقی بود لیکن چون به دمشق شاگرد تیمیه ( 661-728) شد، از قشرگرایی استاد وام گرفت و این شرح را نگاشت، معذلک در دیباچه این شرح بر خلاف نظر استادش تیمیه از خواجه نصیر تجلیل می‌نماید چون شرح اصفهانی برای ذوق ایرانی سنگین و خشن بود ملا علی قوشچی به دستور الغ بیک شرحی دیگر نگاشت و از خشونت‌های شرح اصفهانی کاست که به شرح جدید شهرت یافت. حواشی معرفی شده از شرح اصفهانی عبارت است از: 1- حاشیه میر سید شریف جرجانی (816ق) که خود حواشی و تعلیقات بسیار دارد. 2- حاشیه محمد حسین بن میرزا محمد بن حسن شیروانی (الذریعه 118/6) 3- حاشیه خواجه افضل الدین محمد صدر ترکه اصفهانی (850ق)، که نسخه‌ای از آن در گنج بخش اسلام آباد پاکستان معرفی شده. (معجم التراث الکلامی 47/3؛ فهرست منتخباتی پاکستان 93) 4- حاشیه نصیرالدین علی بن محمد کاشانی حلی (755ق)، همان که گفته شده پایه حاشیه میر سید شریف جرجانی بوده است (الذریعه 118/6) 5- حاشیه شیخ ناصر بن عبدالحسین منامی بحرانی (قرن 12) (الذریعه 118/6) 6- حاشیه جلال الدین اسعد دوانی (908ق) (الذریعه 119/6) 7- تحقیق التجرید، از کمال الدین حسین بن محمد بن فخر بن محمد بن علی لاری (908ق) 8- حاشیه غیاث الدین محمد بن یوسف بحرانی (قرن 10) 9- چند حاشیه گمنام. از این حواشی فقط حاشیه جرجانی و کمال الدین لاری و بحرآبادی و چند حاشیه ناشناس در ایران دارای نسخه معرفی شده است. آغاز: الحمدلله المتوحد بوجوب الوجود و دوام البقاء المتفرد باستحالة التغیر و امتناع الفناء المتنزه عن التألیف و الانقسام و الاجزاء. انجام: لقوله تعالی ان الذین یحبون ان تشیع الفاحشة و لقوله علیه السلام من اتی من هذه القاذورات شیئاً فلیسترها یسترالله تعالی هذا آخرما تیسرلنا ... ان یجعله نافعا للمستفیدین و ذخرا لنا فی یوم الدین [الذریعة 353/3 و 139/13؛ کشف الظنون 346/1؛ الاعلام زرکلی 176/7؛ معجم المؤلفین 173/12؛ احوال و آثار خواجه نصیرالدین، مدرس رضوی، ص 425؛ دنا 1172/2 (47 نسخه)] شرح و حواشی: 1- حاشیة تسدید القواعد فی شرح تجرید العقاید = حاشیة شرح القدیم للتجرید = حاشیة شرح الاصفهانی؛ علی التجرید؛ جرجانی، علی بن محمد (740-816) 2- حاشیة حاشیة تسدید القواعد فی شرح تجرید العقائد؛ خطیب زاده، محمد بن ابراهیم (-891) 3- حاشیة تسدید القواعد فی شرح تجرید العقاید؛ بحرآبادی، محمد بن یوسف (-10) 4- حاشیة حاشیة تسدید القواعد فی شرح تجرید العقائد؛ ملازاده (-10) 5- حاشیة حاشیة تسدید القواعد فی شرح تجرید العقائد = حاشیة علی حاشیة سید شریف بر شرح قدیم تجرید؛ عجم سنان، یوسف (-936) 6- حاشیة شرح القدیم للتجرید؛ نسابه شیرازی، محمد (-1019) 7- حاشیة حاشیة القدیمة علی شرح التجرید؛ علوی عاملی، احمد بن زین العابدین (-1054) 8- حاشیة شرح التجرید القدیم؛ شیروانی، محمد حسین بن محمد (-14) 9- حاشیة شرح التجرید 10- حاشیة حاشیة الجرجانی علی تسدید القواعد (دو حاشیه ناشناس) 11- حاشیة شرح التجرید القدیم و الجديد 12- حاشیة شرح التجرید القدیم 13- حاشیة تسدید القواعد فی شرح تجرید العقائد 14- حاشیة تسدید القواعد فی شرح تجرید العقائد = حاشیة شرح التجريد القديم 15- شرح تجريد الاعتقاد