تاریخ ناپلئون بناپارت

● تاریخ ناپلئون بناپارت / تاریخ پادشاهان / فارسی tārīx-e nāpel'on bonāpārt مهندس تبریزی، محمد رضا، -1299 قمری mohandes-e tabrīzī, mohammad rezā (-1882) به دستور: محمد شاه قاجار (1250-1264) تاریخ تألیف: 1253ق؛ محل تألیف: تهران نوشته لوی د بوریین به نام Memories که در 1829م در پاریس منتشر شد. شرح حال ناپلئون به قلم منشی خصوصی‌اش بود و معروفیت بسیار پیدا کرد. این کتاب از فرانسه به انگلیسی در آمد و از آن زبان تحت عنوان «تاریخ ناپلئون» به فارسی ترجمه شد. ماجرای ترجمه از این قرار است که در اواسط جمادی الاول 1252ق محمد شاه قاجار که به عزم سفر به قصد جنگ با ترکمانان را داشته است مترجم را مأمور ترجمه این کتاب می‌کند. مترجم در این سفر شاه را همراه می‌کند و در ضمن سفر به ترجمه کتاب می‌پردازد. در سال بعد (1253) شاه بعد از فارغ شدن از کار ترکمانان عزم هرات و خوارزم می‌کند و از مترجم می‌خواهد که در تهران بماند و کار ترجمه را به اتمام برساند و مترجم نیز چنین می‌کند و ترجمه را در چهار جلد تدوین می‌کند. در خاتمه جلد دوم هم یادداشت مفصلی از محمد حسن عبدالکریم منشی درباره ویرایش دو جلد اول کتاب به دستور منوچهر خان ارمنی گرجی معتمدالدوله حاکم اصفهان (1263ق) در سال 1262ق آمده است. خلاصه مطلب آن این است که میرزا محمد رضا تبریزی در سال 1262ق جهت بازدید آب گرند وارد اصفهان می‌شود و کتاب مزبور را به خدام والامقام در مجلس منوچهر خان هدیه می‌کند. اما هر از چند گاهی که حاضران اقدام به خواندن آن کتاب در مجلس می‌کنند، لغات ثقیل و عجیبی که در کتاب به کار رفته بود، موجب ملالت و نفرت مستمعان می‌شود. از این رو احمد خان اصفهانی کتابی مستقل در توضیح و تشریح لغات آن کتاب به ترتیب حروف ابجد و تهجی تألیف می‌کند. پیش از این جلد سوم و چهارم کتاب توسط منشیان دربار «به سطور ایجاز و اختصار که روایات خالی از کنایات و عبارات عاری از استعارات است زیب و زینت یافته» بود، از این رو محمد حسن عبدالکریم منشی جلد اول و دوم را به همان سبک و سیاق در سال 1263ق بازنویسی می‌کند. به جز این میرزا رضا قلی تاریخ‌نویس هم در سال 1266ق بنا بر دستور ناصرالدین شاه عبارات دو جلد اول کتاب را اصلاح و آنها را تحریر کرده است. تاریخ ناپلئون کتاب شایعی بوده و نسخه‌های متعددی از آن باقیمانده است. اما متأسفانه در موارد متعددی فهرست‌نگاران در شناخت آن دچار سهو شده‌اند. این اشتباه بیشتر از آن جا ناشی شده که مجلدات دوم تا چهارم کتاب مقدمه مؤلف را نداشته‌اند یا حتی در بعضی از نسخه‌ها مقدمه آغازین مؤلف هم از ابتدای جلد اول کتاب افتاده است.کتاب در 4 جلد تدوین شده است. با این توضیح که جلد اول دو بار ترجمه شده یک بار مختصر و پس از آن مفصل‌تر. آغاز: جلد 1. سالکان مسالک هنروری و گوی ربایان حلیه فصاحت گستری را سررشته آن و سران افواج ارباب درایت و صاحبان مناصب فطانت و کیاست را چنان است که تشید مبانی نظام بر کلام و تشدید ارکان بر افتتاح و اختتام ... فصل اول در بیان اصل و نسب و هنگام تحصیل و بدایت احوال ناپلیون بناپارت. شارح این وقایع مذکور می‌نماید که در باب تولد و اصل و نسب و نجابت ناپلیون اختلاف و گفتگوی بسیار است اصح همه اقوال این است که او جلد 2: جلد دوم تاریخ ناپلئون مشتمل است بر چند فصل و فصل اول در بیان تمهید مقدمه در فصول مصالحه که در مابین دولتین علیّتین، نمسا و فرنس ... آغاز: چه بسیار اختلال و اختلاف که در کار اولی مملکت در زمان قلیل پدید آمد و زمان اندک تغییر کلی را کفایت کنند جلد 3: جلد سوم تاریخ ناپلیون مشتمل بر چند فصل. فصل اول در بیان آمدن پادشاه سوری به حوالی شهر حمبرق و تهدیدات پادشاه جلد 4: در بیان تهیه و تدارک امپراطور ناپلیون جهت منبع هجوم خصم بر مملکت فرنس و شرح شروح مصالحه انجام: جلد 1: که شهر را با ابرو تسلیم سپاه فرنس کرد و ملامت از جانب دولت برای او حاصل نگشت» جلد 2: به اول مرحله توصیف و تعریف زبانی قاصر و بیانی عاجز دارند. کتاب فضل تو را آب بحر کافی نیست×× گر تر کنی سر انگشت صفحه بشماری. ان شاء الله الملک العزه در زیر سایه بلند پایه اعلی حضرت شهریاری ایدالله ملکه قرون بی شمار و اعصار بسیار رعیت پرور و عدالت گر باد. جلد 3: که شاید مثمر ثمری برای امورات ناپلیون شود و احکام به احضار جنود به اطراف روان ساخت جلد 4: بناء علی هذا قرار چنان شد که قلب وی را در حقه نقره گذارند و جوهر شراب در آن ریزند