نشانهای نسخهشناسی و کالبدشناسی
اصل نسخه (دستخط مؤلف)
—
حواشی به خط مؤلف
—
تذهیب و سرلوح
—
نگاره و نقاشی
—
تصحیحشده (مصحح)
—
دارای حواشی (محشی)
—
سطور مجدول (جدولبندی)
—
دارای رکابه (پایصفحه)
—
مقابله و بلاغ
—
چاپ عکسی / فاکسیمیله
—
مشخصات کاتب و تاریخ کتابت
- نام کاتب:
- بیکاتب
- تاریخ کتابت:
- قرن 11 (تاریخ 1098 و 1100 مکرر دارد) (1098 هـ.ق)
- محل کتابت:
- نامشخص
- ردیف ثبت در مأخذ:
- ردیف 56 (در فنخا)
ویژگیهای مادی و ظاهری نسخه
- نوع و اقلام خط:
- شکسته نستعلیق
- تعداد برگ و سطر:
- 280 برگ • -
- ابعاد و اندازه (سانتیمتر):
- 12×18/5سم
- کاغذ و جلد:
- کاغذ نامشخص • تیماج قهوهای
آغاز نسخه
« فیثاغورس فرماید چندان شیرین مباش که ترا فرو برند؛ 78. معما بر اساس جفر (276) استخراج نام علی (ع) از قل هو الله احد از جامی؛ 79. استخراج نام شاه عباس، این استخراج نیز بر اساس جفر و حساب زیر و بینات است و با دو بیت آغاز میگردد. در ذیل آن نیز استخراج نام علی و محمد است؛ 80. تواریخ (278) ماده تاریخهای چند است به نظم و نثر که در فوت چند تن از پادشاهان ایران و هند و علماء گفته شده نخستین، ماده تاریخ درگذشت شاه شجاع مظفری (در 787) و آخرین، از آن میر محمد مؤمن استرآبادی (در 1034) است؛ 81. قصیده در مدح شاه نظام (279-280)، تتمه قصیدهای با قافیه الف که قسمت اول آن از دفتر افتاده. مقطع این قصیده این است: طغرای ظفرباد به نام تو مزین ×× منشور سعادت به نشان تو محلا »
فوائد و رسائل مندرج در نسخه:
2. نسخه معجون عشرت افزا (4)؛ 3. صیغه عقد مواخات (5)، در همین ص دو بیت از ناشناس به خط گرد آورنده جنگ ثبت است؛ 4. غزلیات بابا فغانی شیرازی (24-6)؛ 5. غزل قطعه از مولانا وحشی (24-25)؛ 6. مناجات (مثنوی در) (25-26) از هلالی ذریعه 9، تاریخ ادبیات بروان 3 آغاز مثنوی: بود عالم همین ویرانهای چند ×× بهر ویرانه محنت خانهای چند؛ 7. قصیده، در اندرز یاد مرگ از عرفی (26-27)؛ 8 هفت بند؛ کاشی، حسن بن محمود (28-33)؛ 9. ساقینامه میرزا ابراهیم (34-41)؛ 10. مثنوی روضه حاتم طائی؛ سلیم تهرانی، محمد قلی؛ 11. قصیده در مدح علی (ع)؛ کاشی، حسن بن محمود؛ 12. قصیده در مدح علی (ع) از واعظ قزوینی؛ 13. قصیده در اندرز از مولی مجتبی (با تاریخ 1100)؛ 14. قصیده در مدح امیرالمؤمنین (ع) از ابن حسام؛ 15. خطبه هزار یکنام؛ نصیر همدانی، نصیرالدین بن محمود؛ 16. دیباچه بر یک کتاب؛ نصیر همدانی، نصیرالدین بن محمود؛ 17. دیباچه شرح انوری؛ فراهانی، ابوالحسن؛ 18. قصیده در عرض حال؛ سلیم تهرانی، محمد قلی؛ 19. بحر طویل؛ 20. داستان زنی علوی با توانگر مجوسی (ص 64-67) ترجمه نقل از آخر عوالی اللئالی ابن ابی جمهور احسائی؛ 21. دستور نامهنگاری (68-81) صورتی از نامههاست با انشاءهای مختلف در اول آخر آن عنوان یا نام صاحب انشاء یاد شده؛ 22. دستور نکاح نامهنگاری (82-83)، دو عقد نکاحنامه است بدون ذکر نام انشاءکننده؛ 23. نامه علماء ماوراء النهر در پاسخ علماء مشهد (84-88)، این نامه در حال محاصره شهر مشهد از طرف خان اوزبک نوشته شده؛ 24. نامه در پاسخ اوزک علماء ماوراءالنهر؛ مشکک رستمداری، محمد بن علی؛ 25. رقعه درخواست عینک؛ نصیر همدانی، نصیرالدین بن محمود؛ 26. رقعه جهانگیر؛ 27. عزلنامه (104)، رقعهای است از مولا علینقی به قاضی قیر فرمان عزل مولانا محمود غیاث الدین (به جهت آن که طلاق نامهای نوشتهاند بدون رعایت شرط حضور زوج)؛ 28. پاسخ عزلنامه از قاضی قیر به مولانا علی نقی؛ 29. فرمان شاه صفوی (106-108)، ؛ 30. نامهای (یا انشایی) در شکایت از فراق خطاب به دوست(108-109)؛ 31. فرمان صاحبقران (110) دیباچه فرمان شاه صفوی خطاب به آصف خان؛ 32. نامهای از نصیرا (نصیری) در پاسخ نامه دوستی؛ 33. نامه (کتابتی) به ملا یوسف از میرزا محمد رضا پسر ملا جوهر از حیدرآباد؛ 34. نامه (کتابت) به عتاقی افندی که میر محمد کاظم از زبان نظام الدین احمد در پاسخ شیخ الاسلام مکه (شیخ الحرم) نوشته؛ 35. نامه (کتابت) به نظام الدین احمد از عتاقی افندی شیخ الحرم؛ ؛ 37. ساقی نامه؛ پرتوی شیرازی (130-135)؛ 38. نامه منظوم عبدالحاکم؛ 39. نامه (رقعه) در پاسخ وکالتنامه از امیر سید علیا؛ 40. نامه (سواد رقعه)، حاجی شکرالله از دبیر الملک میرزا احمد جعفر به او؛ 41. قصیده در مدح علی (ع)؛ 42. قطعات رباعیات مثنوی غزل (147-169) از عرفی، میرزا طاهر ابوتراب، مولوی روحی سعدی صائب، ظهیر فاریابی سلمان ساوجی، میرزا ابراهیم ادهم، میرزا اسماعیلی قمی، آقا علی بک قمی، از دیوان علی (ع)، انوری، میرداماد، میر محمد مؤمن، شیخ بهاء الدین عاملی، میرزا قاسم، اورنگ زیب، مولی حسن کاشی، شاهنامه فردوسی، عماد فقیه، وحشی، حافظ، سبحانی نیز چند فقره نثر در اندرز نسخه طبی منظوم منسوب به ابن سینا اشعاری از ناشناس؛ 43. قصیده در هجو خلیل منجم (170) هجوی طیبآمیز با این مطلع: خلیل منجم که در طب نداند ×× سفوف از ایارج شراب از معاجین؛ 44. منظومه طبی (171) مضمون آن منسوب است به ابن سینا با این مطلع: بو علی گفت آن حکیم پر خرد ×× آدمی را هفت علت هست بد؛ 45. قطعات رباعیات غزل (171-174) قطعاتی است در نام مقامهای موسیقی، نسخه منظوم درمان درد چشم، غزلی از سعدی اشعاری بدون نام سراینده؛ 46. اسامی انبیاء (ع) (175) با ذکر کتابهایی که پیغمبران مرسل آوردهاند؛ 47. رساله در بدیع؛ 48. رباعیات غزلیات چند فرد (178-189) از بابا طاهر، عبید زاکانی، حکمت ابیاتی بدون نام سراینده؛ 49. مراتب پیغمبران (189 دفتر) نقل است از حسن بصری که سگ زاده خصلت است؛ 51. نامه (مسوده عرضه داشت) (193-194) از جوهری در پاسخ دستخط شاهزاده مراد بخش؛ 52. لوازم حسن (195) نخست دوبیتی به نقل از نصاب در ده نشان حسن سپس شرح آن است به نثر؛ 53. توصیفات تشبیهات شاعران (196-209) از هر شاعری یک یا دو بیت در وصف اعضاء زیبایان تشبیه آن ها نقل شده، از جمله عنوانهای این بخش: صفت ساعد، در قصد کردن محبوب گفته اند، در وصف انگشت؛ نسبت به الف مانند اینها؛ 54. قصائد قطعات مثنوی گفتاری چند (210-220) به ترتیب از: سعدی، صائبا، میرزا طاهر واقعهنویس، میر برهان، ملا ملهمی، میرزا جلال اسیر، میرزا شریف الهام، قاضی علاءالدین کرهرودی، بابا افضل، فردوسی، خواجه نصیر طوسی، نقل از سلم السماوات چند جدول جفر؛ غزل از سیاره: بحثی از غزالی در این میان (216)، نظمی آمیخته به نثر در نجوم است که چنین آغاز میگردد: برجها دیدم که از مشرق برآوردند سر ×× جمله در تسبیح در تهلیل حی لایموت. بنا بر فهرستی که در اول دفتر است باید در بین شماره 62 64 یک مثنوی از جلال الدین جعفر فراهانی گفتاری از عنایت بیک باشد؛ 55. مثنوی ساده دل؛ سلیم تهرانی، محمد قلی؛ 56. مثنوی در وصف کشمیر؛ سلیم تهرانی، محمد قلی؛ 57. مثنوی = داستان منظوم؛ وحشی بافقی، کمال الدین؛ 58. ساقی نامه؛ وحشی بافقی، کمال الدین؛ 59. چند گفتار در عرفان سلوک؛ 60. مثنوی در اندرز؛ 61. رباعیات مقطعات (248-253)، چند رباعی چند بیت از نظامی مقطعات ابن یمین. در این صفحات چند جدول گفتار در جفر با خط تازه نوشته شده؛ 62. قصیده درباره اسب از محمد یوسفا درباره اسب ضیاء؛ 63. داستانهای کوتاه (256-258)، چند داستان کوتاه فکاهی که به قلم تازه است جزء اصل نیست؛ ؛ 65. نصیحتنامه؛ 66. هجویه، دو مثنوی از خواجه محمد رضا؛ 67. نامه به نظاما (264)؛ 68. چند قطعه رباعی (265) از کمال اسماعیل، ظهوری میر محمد علی، موالید وفیات (266)، تاریخ جلوس، تولد درگذشت چند تن از پادشاهان صفویه از شاه اسماعیل ماضی تا شاه عباس؛ 70. چند قطعه فرد (266) از صائب ابوالقاسم میرزا عبدالله غیره، از جمله تصنیف از «باقیا»؛ 71. داستانهای کوتاه (267-268) چند داستان طیبآمیز؛ 72. غزلیات (268-269) از بابا فغانی، محمد قلی سلیم، کلیم، خیالی، صائب، دانش، ملا ایوب، همت سیستانی طالبای کلیم؛ 73. قسمت نامه (270) قصیدهای دارای 14 بیت از مولانا قسمی (الذریعة 9)؛ 74. سرگذشت میر اشکی (271) داستانی از میر اشکی برادر میر حضوری برخی از اشعار او، نوشته میرزا محمد؛ 75. غزل از رضائی (272) در کنار غزل قطعهای است در ذم دنیا بدون نام سراینده به قلم کاتب دیگر؛ 76. اختیارات (273-274)؛ 77. نصایح فیثاغورس (275-276)
فنخا
مشخصات مأخذ و استناد فهرستنگاری:
فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا)، به کوشش مصطفی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
جلد 10 • صفحه 662 • ردیف 56
متن فنخا (مأخذ نسخه خطی):
56. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 5996
بیشتر صفحات این جنگ (که قسمت اصلی جنگ است) به قلم گردآورنده اصلی (از قرن 11) است و بعدها مطالبی به قلمهای دیگر بر آن افزوده شده. شامل: 1. نامه (سواد کتابت) زن مولانا بختیاری به شوهر خود (ص2-3)؛ 2. نسخه معجون عشرت افزا (4)؛ 3. صیغه عقد مواخات (5)، در همین ص دو بیت از ناشناس به خط گرد آورنده جنگ ثبت است؛ 4. غزلیات بابا فغانی شیرازی (24-6)؛ 5. غزل و قطعه از مولانا وحشی (24-25)؛ 6. مناجات (مثنوی در) (25-26) از هلالی ذریعه 9، تاریخ ادبیات بروان 3 آغاز مثنوی: بود عالم همین ویرانهای چند ×× بهر ویرانه محنت خانهای چند؛ 7. قصیده، در اندرز و یاد مرگ از عرفی (26-27)؛ 8 هفت بند؛ کاشی، حسن بن محمود (28-33)؛ 9. ساقینامه میرزا ابراهیم (34-41)؛ 10. مثنوی روضه حاتم طائی؛ سلیم تهرانی، محمد قلی؛ 11. قصیده در مدح علی (ع)؛ کاشی، حسن بن محمود؛ 12. قصیده در مدح علی (ع) از واعظ قزوینی؛ 13. قصیده در اندرز از مولی مجتبی (با تاریخ 1100)؛ 14. قصیده در مدح امیرالمؤمنین (ع) از ابن حسام؛ 15. خطبه هزار و یکنام؛ نصیر همدانی، نصیرالدین بن محمود؛ 16. دیباچه بر یک کتاب؛ نصیر همدانی، نصیرالدین بن محمود؛ 17. دیباچه شرح انوری؛ فراهانی، ابوالحسن؛ 18. قصیده در عرض حال؛ سلیم تهرانی، محمد قلی؛ 19. بحر طویل؛ 20. داستان زنی علوی با توانگر مجوسی (ص 64-67) ترجمه و نقل از آخر عوالی اللئالی ابن ابی جمهور احسائی؛ 21. دستور نامهنگاری (68-81) صورتی از نامههاست با انشاءهای مختلف و در اول و آخر آن عنوان و یا نام صاحب انشاء یاد شده؛ 22. دستور نکاح نامهنگاری (82-83)، دو عقد نکاحنامه است بدون ذکر نام انشاءکننده؛ 23. نامه علماء ماوراء النهر در پاسخ علماء مشهد (84-88)، این نامه در حال محاصره شهر مشهد از طرف خان اوزبک نوشته شده؛ 24. نامه در پاسخ اوزک و علماء ماوراءالنهر؛ مشکک رستمداری، محمد بن علی؛ 25. رقعه درخواست عینک؛ نصیر همدانی، نصیرالدین بن محمود؛ 26. رقعه جهانگیر؛ 27. عزلنامه (104)، رقعهای است از مولا علینقی به قاضی قیر و فرمان عزل مولانا محمود و غیاث الدین (به جهت آن که طلاق نامهای نوشتهاند بدون رعایت شرط حضور زوج)؛ 28. پاسخ عزلنامه از قاضی قیر به مولانا علی نقی؛ 29. فرمان شاه صفوی (106-108)، فرمان همایون به نام میرزا مقیم کتابدار خاصه؛ 30. نامهای (یا انشایی) در شکایت از فراق و خطاب به دوست(108-109)؛ 31. فرمان صاحبقران (110) دیباچه فرمان شاه صفوی خطاب به آصف خان؛ 32. نامهای از نصیرا (نصیری) در پاسخ نامه دوستی؛ 33. نامه (کتابتی) به ملا یوسف از میرزا محمد رضا پسر ملا جوهر از حیدرآباد؛ 34. نامه (کتابت) به عتاقی افندی که میر محمد کاظم از زبان نظام الدین احمد در پاسخ شیخ الاسلام مکه (شیخ الحرم) نوشته؛ 35. نامه (کتابت) به نظام الدین احمد از عتاقی افندی شیخ الحرم؛ 36. فتح نامه قلعه ایروان (126-129)، فتحنامه و تاریخ فتح قلعه ایروان است در 1045 (آغاز محاصره 23 جمادی الثانیه و گشایش در 24 شوال). نویسنده در پایان فتح نامه قطعهای در ماده تاریخ این فتح سروده و بیت اخیر آن که شامل ماده تاریخ است، این است: رسانید تاریخ و گفتا بگو ×× بدست آمد این قلعه ایروان؛ 37. ساقی نامه؛ پرتوی شیرازی (130-135)؛ 38. نامه منظوم عبدالحاکم؛ 39. نامه (رقعه) در پاسخ وکالتنامه از امیر سید علیا؛ 40. نامه (سواد رقعه)، حاجی شکرالله از دبیر الملک میرزا احمد جعفر به او؛ 41. قصیده در مدح علی (ع)؛ 42. قطعات و رباعیات و مثنوی و غزل (147-169) از عرفی، میرزا طاهر و ابوتراب، مولوی روحی سعدی صائب، ظهیر فاریابی سلمان ساوجی، میرزا ابراهیم ادهم، میرزا اسماعیلی قمی، آقا علی بک قمی، از دیوان علی (ع)، انوری، میرداماد، میر محمد مؤمن، شیخ بهاء الدین عاملی، میرزا قاسم، اورنگ زیب، مولی حسن کاشی، شاهنامه فردوسی، عماد فقیه، وحشی، حافظ، سبحانی و نیز چند فقره نثر در اندرز و نسخه طبی منظوم منسوب به ابن سینا و اشعاری از ناشناس؛ 43. قصیده در هجو خلیل منجم (170) هجوی طیبآمیز با این مطلع: خلیل منجم که در طب نداند ×× سفوف از ایارج شراب از معاجین؛ 44. منظومه طبی (171) مضمون آن منسوب است به ابن سینا با این مطلع: بو علی گفت آن حکیم پر خرد ×× آدمی را هفت علت هست بد؛ 45. قطعات و رباعیات و غزل (171-174) قطعاتی است در نام مقامهای موسیقی، نسخه منظوم درمان درد چشم، غزلی از سعدی و اشعاری بدون نام سراینده؛ 46. اسامی انبیاء (ع) (175) با ذکر کتابهایی که پیغمبران مرسل آوردهاند؛ 47. رساله در بدیع؛ 48. رباعیات و غزلیات و چند فرد (178-189) از بابا طاهر، عبید زاکانی، حکمت و ابیاتی بدون نام سراینده؛ 49. مراتب پیغمبران (189 دفتر) نقل است از حسن بصری که سگ زاده خصلت است؛ 51. نامه (مسوده عرضه داشت) (193-194) از جوهری در پاسخ دستخط شاهزاده مراد بخش؛ 52. لوازم حسن (195) نخست دوبیتی به نقل از نصاب در ده نشان حسن و سپس شرح آن است به نثر؛ 53. توصیفات و تشبیهات شاعران (196-209) از هر شاعری یک یا دو بیت در وصف اعضاء زیبایان و تشبیه آن ها نقل شده، از جمله عنوانهای این بخش: صفت ساعد، در قصد کردن محبوب گفته اند، در وصف انگشت؛ نسبت به الف و مانند اینها؛ 54. قصائد و قطعات و مثنوی و گفتاری چند (210-220) به ترتیب از: سعدی، صائبا، میرزا طاهر واقعهنویس، میر برهان، ملا ملهمی، میرزا جلال اسیر، میرزا شریف الهام، قاضی علاءالدین کرهرودی، بابا افضل، فردوسی، خواجه نصیر طوسی، نقل از سلم السماوات چند جدول جفر؛ غزل از سیاره: بحثی از غزالی در این میان (216)، نظمی آمیخته به نثر در نجوم است که چنین آغاز میگردد: برجها دیدم که از مشرق برآوردند سر ×× جمله در تسبیح و در تهلیل حی لایموت. بنا بر فهرستی که در اول دفتر است باید در بین شماره 62 و 64 یک مثنوی از جلال الدین جعفر فراهانی و گفتاری از عنایت بیک باشد؛ 55. مثنوی ساده دل؛ سلیم تهرانی، محمد قلی؛ 56. مثنوی در وصف کشمیر؛ سلیم تهرانی، محمد قلی؛ 57. مثنوی = داستان منظوم؛ وحشی بافقی، کمال الدین؛ 58. ساقی نامه؛ وحشی بافقی، کمال الدین؛ 59. چند گفتار در عرفان و سلوک؛ 60. مثنوی در اندرز؛ 61. رباعیات و مقطعات (248-253)، چند رباعی و چند بیت از نظامی و مقطعات ابن یمین. در این صفحات چند جدول و گفتار در جفر با خط تازه نوشته شده؛ 62. قصیده درباره اسب از محمد یوسفا درباره اسب ضیاء؛ 63. داستانهای کوتاه (256-258)، چند داستان کوتاه و فکاهی که به قلم تازه است و جزء اصل نیست؛ 64. ماده تاریخ (259-260) ماده تاریخهایی است به نظم و نثر که برای جلوس یا درگذشت جمعی از نامداران قرن 10 و اوایل قرن 11 گفته شده از جمله آنان: میر مجد الدین ولد میر محمد مؤمن، سلطان حسین بایقرا، حمزه میرزا، الغ بیک میرزا، شارح میرزا و در پایان چند بیت است در ماده تاریخ درگذشت چند تن از پادشاهان هند که وفات آنان در یک سال اتفاق افتاده است؛ 65. نصیحتنامه؛ 66. هجویه، دو مثنوی از خواجه محمد رضا؛ 67. نامه به نظاما (264)؛ 68. چند قطعه و رباعی (265) از کمال اسماعیل، ظهوری میر محمد علی، موالید و وفیات (266)، تاریخ جلوس، تولد و درگذشت چند تن از پادشاهان صفویه از شاه اسماعیل ماضی تا شاه عباس؛ 70. چند قطعه و فرد (266) از صائب و ابوالقاسم و میرزا عبدالله و غیره، از جمله تصنیف از «باقیا»؛ 71. داستانهای کوتاه (267-268) چند داستان طیبآمیز؛ 72. غزلیات (268-269) از بابا فغانی، محمد قلی سلیم، کلیم، خیالی، صائب، دانش، ملا ایوب، همت سیستانی و طالبای کلیم؛ 73. قسمت نامه (270) قصیدهای دارای 14 بیت از مولانا قسمی (الذریعة 9)؛ 74. سرگذشت میر اشکی (271) داستانی از میر اشکی برادر میر حضوری و برخی از اشعار او، نوشته میرزا محمد؛ 75. غزل از رضائی (272) در کنار غزل قطعهای است در ذم دنیا بدون نام سراینده به قلم کاتب دیگر؛ 76. اختیارات (273-274)؛ 77. نصایح فیثاغورس (275-276) آغاز: فیثاغورس فرماید چندان شیرین مباش که ترا فرو برند؛ 78. معما بر اساس جفر (276) استخراج نام علی (ع) از قل هو الله احد از جامی؛ 79. استخراج نام شاه عباس، این استخراج نیز بر اساس جفر و حساب زیر و بینات است و با دو بیت آغاز میگردد. در ذیل آن نیز استخراج نام علی و محمد است؛ 80. تواریخ (278) ماده تاریخهای چند است به نظم و نثر که در فوت چند تن از پادشاهان ایران و هند و علماء گفته شده نخستین، ماده تاریخ درگذشت شاه شجاع مظفری (در 787) و آخرین، از آن میر محمد مؤمن استرآبادی (در 1034) است؛ 81. قصیده در مدح شاه نظام (279-280)، تتمه قصیدهای با قافیه الف که قسمت اول آن از دفتر افتاده. مقطع این قصیده این است: طغرای ظفرباد به نام تو مزین ×× منشور سعادت به نشان تو محلا؛ خط: شکسته نستعلیق، بیکا، تا: قرن 11 (تاریخ 1098 و 1100 مکرر دارد)؛ جلد: تیماج قهوهای، 280ص، مختلف السطر، اندازه: 12×18/5سم [ف: 17 - 367]