جامع الحساب
از عاشقی کرمانی، ابواسحاق محمد (د. ۹۵۰ ق)
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، تهران ·
کتابت ۱۲۱۴ق
شکسته نستعلیق
شناسه‌ی فهارس: #90336
کاتب و کتابت
- کاتب
- ابراهیم نمارستاقی
- تاریخ کتابت
- ۱۲۱۴ق
- محل کتابت
- نامشخص
- سفارش‌دهنده
- —
ویژگی‌های ظاهری
- خط
- شکسته نستعلیق کیفیت خط:
- شمار برگ
- ۲۰۴ برگ
- شمار سطر
- ۱۲ سطر
- اندازه (سانتی‌متر)
- ۱۴×۲۱سم
- کاغذ
- سفید و آبی اصفهانی
- جلد
- تیماج مشکی
نشان‌های نسخه‌شناسی
- اصل نسخه (دستخط مؤلف) ندارد
- حواشی به خط مؤلف ندارد
- تذهیب و سرلوح ندارد
- نگاره و نقاشی ندارد
- تصحیح‌شده ندارد
- حواشی (محشّی) ندارد
- جدول‌کشی ندارد
- رکابه ندارد
- مقابله و بلاغ ندارد
- نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلم ندارد
اشخاص مرتبط با نسخه
مالکان، واقفان، مصححان، محشیان و دیگر اشخاصی که در این نسخه نشانی از خود گذاشته‌اند هنوز ثبت نشده‌اند. اگر مهر، یادداشت تملک یا وقف‌نامه‌ای در نسخه دیده‌اید، آن را بیفزایید.
رساله‌های این مجموعه ۴
نسخه‌هایی از همین کتابخانه که زیر شماره‌ی 3117 آمده‌اند و در یک مجلد صحافی شده‌اند.
- ۳۱۱۷/۱ جامع الحساب (همین نسخه) · عاشقی کرمانی، ابواسحاق محمد ۲۰۴ برگ
- ۳۱۱۷/۲ جداول مختلفه ۹ برگ
- ۳۱۱۷/۳ مختصر در معرفت تقویم · نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد ۴۶ برگ
- ۳۱۱۷/۴ حساب ۱۰۰ برگ
رابطه با نسخه‌های دیگر
اگر می‌دانید این نسخه از روی نسخه‌ی دیگری استنساخ شده، با نسخه‌ای مقابله شده، مجلد دیگری از همان دوره است یا نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلمی از آن هست، آن را بیفزایید.
آغاز نسخه
ای نام تو سر دفتر مجموعه راز ×× آن به که کنم نسخه بنامت آغاز / از نام تو مجمل جهان گشت درست ×× وز ذکر تو قانون دو عالم شده ساز / تفصیل هر مجمل و مجمل هر مفصل حمد حضرت باقی سزاواریست که صحایف رنگ آمیز اوراق خزان و بهار و اوراق سفید و سیاه لیل و نهار رقمی از دفتر آفرینش اوست و ورقهای رنگین دفاتر گل رعنا ...
انجام نسخه
(ص 211 دفتر) مخفی نماند که در اینصورت رقمه ابتیاع شده دفعه دفعه نوشته شده میتوان دو دفعه بنویسند و بهمان اسم اکتفا نمایند اما قسم اول را کاتب اولی است و عمل <!-- page: 842 --> تبدیل را چنین باید نوشت ... تمت الكتاب بعون الملك الوهاب في يوم الاحد ثلث شهر محرم ... في يد. ابراهیم ... سنه 1215
متن مأخذ
فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)
ج ۹، ص ۸۴۱، ردیف ۴
● جامع الحساب = سیاق = حساب / ریاضیات / فارسی
jāme‘-ol hesāb = sīyāq = hesāb
عاشقی کرمانی، ابواسحاق محمد، ق 10 قمری
‘āšeqī kermānī, ābūeshāq mohammad (- 16c)
اهدا به: شاه طهماسب (930-984ق)
کتاب سودمندی است در علم سیاق و طریق محاسبات مملکتی و لوازم و شرایط ارباب استیفاء و قواعد دفترداری مشحون از فواید تاریخی و لغات و اصطلاحات فنی، که در حدود سال 951 هجری تألیف شده و مشتمل است بر دیباچه‌ای مفصل و یک «مقدمه» و چهار «دفعه» و «خاتمه»: دیباچه شامل خطبه و براعت استهلالی است منشیانه در حمد باری و نعت نبی و منقبت ائمه اثنا عشر صلوات الله و سلامه علیهم اجمعین و ستایش شاه طهماسب صفوی و مجدالدین عبدالرشید وزیر کرمان و فرزندش عبدالقادر که به خواهش وی این رساله تألیف شده است. متضمن اشعاری از مؤلف که عبارت است از رباعی و قطعه و مثنوی و دو قصیده یکی در منقبت مولای متقیان و دیگر در مدح شاه طهماسب؛ مقدمه دارای چهارده «فصل»: 1) شرف و قدر این فن شریف، 2) در حقیقت آنکه کدام صنف از اصناف قابلیت و استعداد این شغل خطیر دارند و نصیحت مستوفیان عظام و ترتیب آلات و ادوات نویسندگان، 3) موضوع این علم و ما یتعلق به، 4) تعریف علم حساب و معنی آن و ما یتعلق به، 5) معرفت کسور و رقوم، 6) کمیت دینار و من باصطلاح و عرف این زمانه، 7) بیان نوشتن اوراق و کمیت مدات و ما یتعلق به، 8) در بیان آنکه هر چیز را به طریق اهل این فن به چه طرز می‌نویسند و ما یتعلق به، 9) بیان تاریخ و جایزه و تصحیح آن که به چه طریق عمل باید نمود، 10) ترقین و ترسیف که رقم بطلان است، 11) در بیان آنکه در محل میزان کدام چیز مناسب است که مقدم نویسند، 12) در بیان کیفیت تواریخ مختلفه و ما یتعلق به، 13) حساب هندسه و جمل و آنچه به آن متعلق است، 14) در باب قرار جمع قانون ممالک محروسه و کیفیت مبلغ و تسعیر اجناس؛ دفعه 1. بیان روز نامچه؛ دفعه 2. بیان دفتر توجیه مشتمل بر چند «فصل»: 1) معنی توجیه و ما یتعلق به، 2) کیفیت نوشتن پروانجات و بروات و تعلیقات و صورت مثنی و سرخط و ما يتعلق به، 3) بیان نوشتن دفاتر توجیه و ما يتعلق به؛ دفعه 3. اوراجه و ما يتعلق به، مشتمل بر دو «قسم»: 1) ابواب المال، 2) ارباب التحاويل در بعضی محاسبات که به عمل صار نوشته (= تذویب، انشقاق، مبیع، ابتیاع، تبدیل، تسعیر، مصارفه، تعصیر، قطع، صدع، سبک، استخراج، استعمال، صوغ)؛ 4. تضعیف و تنصیف و جمع و تفریق و ضرب و قسمت و مساحت.
آغاز: ای نام تو سر دفتر مجموعه راز ×× آن به که کنم نسخه بنامت آغاز / از نام تو مجمل جهان گشت درست ×× وز ذکر تو قانون دو عالم شده ساز / تفصیل هر مجمل و مجمل هر مفصل حمد حضرت باقی سزاواریست که صحایف رنگ آمیز اوراق خزان و بهار و اوراق سفید و سیاه لیل و نهار رقمی از دفتر آفرینش اوست و ورقهای رنگین دفاتر گل رعنا ...
انجام: پس ارتفاع دیوار شصت و شش ذرع خواهد بود
[دنا 549/3؛ فهرستواره منزوی 2650/4 و 2699/4]
...
4. تهران؛ شورا؛ شماره نسخه: 3117/1
آغاز: برابر؛ انجام: (ص 211 دفتر) مخفی نماند که در اینصورت رقمه ابتیاع شده دفعه دفعه نوشته شده میتوان دو دفعه بنویسند و بهمان اسم اکتفا نمایند اما قسم اول را کاتب اولی است و عمل تبدیل را چنین باید نوشت ... تمت الكتاب بعون الملك الوهاب في يوم الاحد ثلث شهر محرم ... في يد. ابراهیم ... سنه 1215.
خط: شکسته نستعلیق، کا: ابراهیم نمارستاقی، تا: 1214ق؛ کاغذ: سفید و آبی اصفهانی، جلد: تیماج مشکی، 204ص (10-213)، 12 سطر، اندازه: 14×21سم [ف: 10 - 683]
یادداشت‌ها و منابع پژوهشی
اگر درباره‌ی این نسخه نکته‌ای می‌دانید که در شناسنامه نیامده، یا چاپ، پژوهش، فهرست دیگر یا تصویری از آن سراغ دارید، آن را بیفزایید. پس از بررسی، با نام شما (اگر بخواهید) در اینجا منتشر می‌شود.
حالت پیشنهاد اصلاح.
روی کنار هر فیلد بزنید. برای موارد دیگر، مثل تکراری بودن رکورد، از «پیشنهاد کلی» استفاده کنید.