تهليلية
از دوانی، محمد بن اسعد (د. ۹۰۸ ق)
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، تهران ·
نسخ
شناسه‌ی فهارس: #88773
کاتب و کتابت
- کاتب
- بی‌کاتب
- تاریخ کتابت
- بی‌تاریخ
- محل کتابت
- نامشخص
- سفارش‌دهنده
- —
ویژگی‌های ظاهری
- خط
- نسخ کیفیت خط:
- شمار برگ
- ۲۷ برگ
- شمار سطر
- —
- اندازه (سانتی‌متر)
- ۱۶×۲۰/۵سم
- کاغذ
- فرنگی سفید
- جلد
- تیماج مشکی
نشان‌های نسخه‌شناسی
- اصل نسخه (دستخط مؤلف) ندارد
- حواشی به خط مؤلف ندارد
- تذهیب و سرلوح ندارد
- نگاره و نقاشی ندارد
- تصحیح‌شده ندارد
- حواشی (محشّی) ندارد
- جدول‌کشی ندارد
- رکابه ندارد
- مقابله و بلاغ ندارد
- نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلم ندارد
اشخاص مرتبط با نسخه
مالکان، واقفان، مصححان، محشیان و دیگر اشخاصی که در این نسخه نشانی از خود گذاشته‌اند هنوز ثبت نشده‌اند. اگر مهر، یادداشت تملک یا وقف‌نامه‌ای در نسخه دیده‌اید، آن را بیفزایید.
رساله‌های این مجموعه ۹
نسخه‌هایی از همین کتابخانه که زیر شماره‌ی 1988 آمده‌اند و در یک مجلد صحافی شده‌اند.
- ۱۹۸۸/۱ یزدان شناخت · سهروردی، یحیی بن حبش ۲۷ برگ
- ۱۹۸۸/۲ جبر و اختیار · نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد ۲۸ برگ
- ۱۹۸۸/۳ اسکندریه · جرجانی، علی بن محمد ۲۴ برگ
- ۱۹۸۸/۴ لغز القانون · شیخ بهائی، محمد بن حسین ۲ برگ
- ۱۹۸۸/۵ لغز الزبدة · شیخ بهائی، محمد بن حسین ۱۴ برگ
- ۱۹۸۸/۶ جبر و اختیار · نصیرالدین طوسی، محمد بن محمد ۲ برگ
- ۱۹۸۸/۷ صناعات · میرفندرسکی، ابوالقاسم بن میرزا بزرگ ۷۶ برگ
- ۱۹۸۸/۸ تهليلية (همین نسخه) · دوانی، محمد بن اسعد ۲۷ برگ
- ۱۹۸۸/۹ صلاة ۲ برگ
رابطه با نسخه‌های دیگر
اگر می‌دانید این نسخه از روی نسخه‌ی دیگری استنساخ شده، با نسخه‌ای مقابله شده، مجلد دیگری از همان دوره است یا نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلمی از آن هست، آن را بیفزایید.
آغاز نسخه
بسمله آفتاب جمال قدم از آن متعالیست که خفاش ظلمت سرای حدوث بنظر كلیل فکر و نظر مطالعه سبحات انوار آن تواند نمود لاجرم در وصف آن هر معنی که عقل تصور نماید و هر صورتی که در خیال در آید از قبیل رمى السهام في جنح الظلام خواهد بود ...
انجام نسخه
بود همچنانکه در مرتبه اول از افعال بافعال و این مرتبه از مرتبه اول اعلی چه صفات مبادی افعال اند پس توحید صفات مستلزم توحید
متن مأخذ
فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)
ج ۹، ص ۶۶۹، ردیف ۶۳
● تهليلية = كلمة التوحيد (رسالة في) = شرح كلمة لا اله الا الله / فلسفه، عرفان و تصوف، تفسیر / فارسی
tahlīlīya = kalimat-ut tawḥīd (r.-un fī) = š.-u kalimat-i lā ilāh-a illa-l lāh
دوانی، محمد بن اسعد، 830 - 908؟ قمری
davvānī, mohammad ebn-e as‘ad (1427 - 1503)
اهدا به: سلطان حسن بیک بایندری و یا شجاع الدین علیا و یا هر دو
تفسیری است عرفانی و فلسفی به فارسی ساده برای کلمه «لا اله الله». این رساله مرتب بر یک «مقدمه» و دو «مقام» است: مقام 1. در علوم رسمیه ظاهری شامل دو «موقف»: 1) لغوی، 2) عقلی؛ مقام 2. در کشف بعضی از حقایق شهودی است شامل دو «موقف»: 1) بیان مراتب توحید (توحید افعال، توحید صفات و توحید ذات)، 2) لطایف متعلق به الفاظ آن و بیان مراتب حروف (مرتبه علمی، مرتبه صوتی و مرتبه رقمی). دوانی در این رساله برهان تمانع (از براهین معروف توحید) را درست و کافی دانسته و همچنین بر ادله مشائیان چند اعتراض دارد که یکی از آنها همان شبهه ابن کمونه است بدون تصریح به نسبت با او. وی در ذیل ادله متکلمان می‌گوید «اسلم طرق آن است که بعد از اثبات واجب به دلیل عقلی، اثبات توحید و غیر آن از صفات به دلیل نقلی کنند». در نسخه‌هایی که به نظر صاحب الذریعه رسیده در سرآغاز کتاب، آن را به سلطان حسن بیگ اهداء نموده، لیکن در برخی نسخه‌ها نام شجاع الدین علیا آمده است. صاحب الذریعه می‌گوید: در نسخه‌ای از این کتاب در کتابخانه (طهرانی در سامرا) هست آن را به غیاث الدین منصور دشتکی نسبت داده، و در آخر نسخه‌های دیگر، کتاب را «تهلیلیه جلالیه» نامیده‌اند. متأسفانه و برای اولین بار در تاریخ گذشته، در این کتاب دیده می‌شود، که از طرف مؤلف لقب «آیت الله العظمی» که از القاب حضرت امیر المؤمنین است به یک حاکم داده می‌شود.
آغاز: بسمله آفتاب جمال قدم از آن متعالیست که خفاش ظلمت سرای حدوث بنظر كلیل فکر و نظر مطالعه سبحات انوار آن تواند نمود لاجرم در وصف آن هر معنی که عقل تصور نماید و هر صورتی که در خیال در آید از قبیل رمى السهام في جنح الظلام خواهد بود ...
انجام: پس ثلاثین اشارت به این مرتبه باشد و وجه مناسب بغایت ظاهر است چه این عدد کثرتی است در مرتبت ثلاثه بعد از وحدت شعوری چنانچه این مرتبه شعور به وحدت حقیقی ذاتی كما بدأكم تعودون منه بدء و اليه يعود كل شيئ و الله اعلم بالصواب. اللهم ارنا الحق حقا و ارزقنا اتباعه و ارنا الباطل باطلا و ارزقنا اجتنابه.
چاپ: مجله توحید، جزء دوم، سال دوم، آذر ماه 1342؛ مجموعه رسائل فارسی، دفتر دوم، تصحیح دکتر سید احمد تویسرکانی، بنیاد پژوهشهای آستان قدس، 1368
[الذريعة 516/4؛ نسخه‌های منزوی 36/1؛ کتاب شناسی مکتب فلسفی شیراز 78- 80؛ فهرستواره منزوی 247/7؛ دنا 486/3 (65 نسخه)]
...
63. تهران؛ شورا؛ شماره نسخه: 1988/8
آغاز: برابر؛ انجام: بود همچنانکه در مرتبه اول از افعال بافعال و این مرتبه از مرتبه اول اعلی چه صفات مبادی افعال اند پس توحید صفات مستلزم توحید.
خط: نسخ، بی‌کا، بی‌تا؛ کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج مشکی، 27ص (171-197)، اندازه: 16×20/5سم [ف: 9 - 699]
یادداشت‌ها و منابع پژوهشی
اگر درباره‌ی این نسخه نکته‌ای می‌دانید که در شناسنامه نیامده، یا چاپ، پژوهش، فهرست دیگر یا تصویری از آن سراغ دارید، آن را بیفزایید. پس از بررسی، با نام شما (اگر بخواهید) در اینجا منتشر می‌شود.
حالت پیشنهاد اصلاح.
روی کنار هر فیلد بزنید. برای موارد دیگر، مثل تکراری بودن رکورد، از «پیشنهاد کلی» استفاده کنید.