تهليلية
از دوانی، محمد بن اسعد (د. ۹۰۸ ق)
کتابخانه مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران ·
کتابت قرن ۱۳
نسخ
شناسه‌ی فهارس: #88759
کاتب و کتابت
- کاتب
- بی‌کاتب
- تاریخ کتابت
- قرن ۱۳
- محل کتابت
- نامشخص
- سفارش‌دهنده
- —
ویژگی‌های ظاهری
- خط
- نسخ (خوش) کیفیت خط:
- شمار برگ
- ۳ برگ
- شمار سطر
- —
- اندازه (سانتی‌متر)
- —
- کاغذ
- —
- جلد
- —
نشان‌های نسخه‌شناسی
- اصل نسخه (دستخط مؤلف) ندارد
- حواشی به خط مؤلف ندارد
- تذهیب و سرلوح ندارد
- نگاره و نقاشی ندارد
- تصحیح‌شده ندارد
- حواشی (محشّی) ندارد
- جدول‌کشی ندارد
- رکابه ندارد
- مقابله و بلاغ ندارد
- نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلم دارد
اشخاص مرتبط با نسخه
مالکان، واقفان، مصححان، محشیان و دیگر اشخاصی که در این نسخه نشانی از خود گذاشته‌اند هنوز ثبت نشده‌اند. اگر مهر، یادداشت تملک یا وقف‌نامه‌ای در نسخه دیده‌اید، آن را بیفزایید.
رساله‌های این مجموعه ۱۰
نسخه‌هایی از همین کتابخانه که زیر شماره‌ی 2131-عکسی آمده‌اند و در یک مجلد صحافی شده‌اند.
- ۲۱۳۱/۱-عکسی حاشية اثبات الواجب القديم · حنفی تبریزی، شمس الدین محمد ۵۴ برگ
- ۲۱۳۱/۲-عکسی اثبات الواجب القدیم · دوانی، محمد بن اسعد ۴۵ برگ
- ۲۱۳۱/۲-عکسی حل شبهة جذر الاصم (الاولی) · دوانی، محمد بن اسعد ۲ برگ
- ۲۱۳۱/۴-عکسی عبرة الفضلاء · خفری، محمد بن احمد ۴ برگ
- ۲۱۳۱/۵-عکسی حل شبهة جذر الاصم (الاولى) ۳ برگ
- ۲۱۳۱/۶-عکسی حل شبهة جذر الاصم (الثانی) · دوانی، محمد بن اسعد
- ۲۱۳۱/۷-عکسی تهليلية (همین نسخه) · دوانی، محمد بن اسعد ۳ برگ
- ۲۱۳۱/۸-عکسی حل شبهة جذر الاصم (الثانی) · دشتکی شیرازی، میرصدرالدین محمد ۴ برگ
- ۲۱۳۱/۹-عکسی الوضعية · قوشچی، علی بن محمد ۴ برگ
- ۲۱۳۱/۱۰-عکسی حاشیة حاشیة الجرجانی علی تحریر القواعد المنطقیة · دوانی، محمد بن اسعد ۲۹ برگ
رابطه با نسخه‌های دیگر
اگر می‌دانید این نسخه از روی نسخه‌ی دیگری استنساخ شده، با نسخه‌ای مقابله شده، مجلد دیگری از همان دوره است یا نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلمی از آن هست، آن را بیفزایید.
آغاز نسخه
بسمله. اعلم ان محصل التوحید اثبات وجود فرد واحد للواجب، و امتناع فرد آخر منه، و لذا اورد و کلمة لا اله الا الله، ان خبر لاالمقدار فیها
انجام نسخه
قال النبی (ص) حيث قال تهله لمحة و الحمدلله الموفق و المعین. تمت. الرسالة الشريفة فی التوحید من افادات المحقق الدوانی رفع روحه
متن مأخذ
فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)
ج ۹، ص ۶۶۸، ردیف ۵۲
● تهليلية = كلمة التوحيد (رسالة في) = شرح كلمة لا اله الا الله / فلسفه، عرفان و تصوف، تفسیر / فارسی
tahlīlīya = kalimat-ut tawḥīd (r.-un fī) = š.-u kalimat-i lā ilāh-a illa-l lāh
دوانی، محمد بن اسعد، 830 - 908؟ قمری
davvānī, mohammad ebn-e as‘ad (1427 - 1503)
اهدا به: سلطان حسن بیک بایندری و یا شجاع الدین علیا و یا هر دو
تفسیری است عرفانی و فلسفی به فارسی ساده برای کلمه «لا اله الله». این رساله مرتب بر یک «مقدمه» و دو «مقام» است: مقام 1. در علوم رسمیه ظاهری شامل دو «موقف»: 1) لغوی، 2) عقلی؛ مقام 2. در کشف بعضی از حقایق شهودی است شامل دو «موقف»: 1) بیان مراتب توحید (توحید افعال، توحید صفات و توحید ذات)، 2) لطایف متعلق به الفاظ آن و بیان مراتب حروف (مرتبه علمی، مرتبه صوتی و مرتبه رقمی). دوانی در این رساله برهان تمانع (از براهین معروف توحید) را درست و کافی دانسته و همچنین بر ادله مشائیان چند اعتراض دارد که یکی از آنها همان شبهه ابن کمونه است بدون تصریح به نسبت با او. وی در ذیل ادله متکلمان می‌گوید «اسلم طرق آن است که بعد از اثبات واجب به دلیل عقلی، اثبات توحید و غیر آن از صفات به دلیل نقلی کنند». در نسخه‌هایی که به نظر صاحب الذریعه رسیده در سرآغاز کتاب، آن را به سلطان حسن بیگ اهداء نموده، لیکن در برخی نسخه‌ها نام شجاع الدین علیا آمده است. صاحب الذریعه می‌گوید: در نسخه‌ای از این کتاب در کتابخانه (طهرانی در سامرا) هست آن را به غیاث الدین منصور دشتکی نسبت داده، و در آخر نسخه‌های دیگر، کتاب را «تهلیلیه جلالیه» نامیده‌اند. متأسفانه و برای اولین بار در تاریخ گذشته، در این کتاب دیده می‌شود، که از طرف مؤلف لقب «آیت الله العظمی» که از القاب حضرت امیر المؤمنین است به یک حاکم داده می‌شود.
آغاز: بسمله آفتاب جمال قدم از آن متعالیست که خفاش ظلمت سرای حدوث بنظر كلیل فکر و نظر مطالعه سبحات انوار آن تواند نمود لاجرم در وصف آن هر معنی که عقل تصور نماید و هر صورتی که در خیال در آید از قبیل رمى السهام في جنح الظلام خواهد بود ...
انجام: پس ثلاثین اشارت به این مرتبه باشد و وجه مناسب بغایت ظاهر است چه این عدد کثرتی است در مرتبت ثلاثه بعد از وحدت شعوری چنانچه این مرتبه شعور به وحدت حقیقی ذاتی كما بدأكم تعودون منه بدء و اليه يعود كل شيئ و الله اعلم بالصواب. اللهم ارنا الحق حقا و ارزقنا اتباعه و ارنا الباطل باطلا و ارزقنا اجتنابه.
چاپ: مجله توحید، جزء دوم، سال دوم، آذر ماه 1342؛ مجموعه رسائل فارسی، دفتر دوم، تصحیح دکتر سید احمد تویسرکانی، بنیاد پژوهشهای آستان قدس، 1368
[الذريعة 516/4؛ نسخه‌های منزوی 36/1؛ کتاب شناسی مکتب فلسفی شیراز 78- 80؛ فهرستواره منزوی 247/7؛ دنا 486/3 (65 نسخه)]
...
50. تهران؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی؛ شماره نسخه: 2131/7-عکسی
آغاز: بسمله. اعلم ان محصل التوحید اثبات وجود فرد واحد للواجب، و امتناع فرد آخر منه، و لذا اورد و کلمة لا اله الا الله، ان خبر لاالمقدار فیها؛ انجام: قال النبی (ص) حيث قال تهله لمحة و الحمدلله الموفق و المعین. تمت. الرسالة الشريفة فی التوحید من افادات المحقق الدوانی رفع روحه.
خط: نسخ خوش، بی‌کا، تا: قرن 13؛ 3ص (113-115) [عکسی ف: 1 - 87]
یادداشت‌ها و منابع پژوهشی
اگر درباره‌ی این نسخه نکته‌ای می‌دانید که در شناسنامه نیامده، یا چاپ، پژوهش، فهرست دیگر یا تصویری از آن سراغ دارید، آن را بیفزایید. پس از بررسی، با نام شما (اگر بخواهید) در اینجا منتشر می‌شود.
حالت پیشنهاد اصلاح.
روی کنار هر فیلد بزنید. برای موارد دیگر، مثل تکراری بودن رکورد، از «پیشنهاد کلی» استفاده کنید.